Kinh tế Ukraine ngày càng kiệt quệ, ngân sách cạn dần vì chiến sự

Kryvyi Rih, quê nhà Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy, đang kiệt quệ. Các cuộc không kích của Nga khiến nhà máy thép khổng lồ và hệ thống mỏ của thành phố 600.000 dân ngừng hoạt động. Thị trưởng Oleksandr Vilkul cho biết thành phố đang làm mọi cách để bệnh viện mở cửa, trường học có điện và xe buýt hoạt động, đồng thời mô tả tình hình tồi tệ hơn bất kỳ nơi nào khác trừ tiền tuyến.

Tháng trước, hãng thép ArcelorMittal dừng hoạt động tại đây sau một loạt cuộc tập kích bằng tên lửa đạn đạo của Nga. Đây là công ty sử dụng nhiều lao động nhất thành phố. Tập đoàn này trước đó ghi nhận khoản lỗ 1,4 tỷ USD trong nửa đầu năm 2025 liên quan chi phí bảo trì tài sản cố định tại Ukraine.

Tình cảnh này bao trùm toàn ngành thép Ukraine, lĩnh vực từng đóng góp hơn 10% GDP trước chiến sự. Theo dữ liệu từ Ukrmetalurgprom, sản lượng thép Ukraine giảm 65,4% giai đoạn 2021 đến 2025, từ 21,4 triệu tấn xuống 7,4 triệu tấn. Xuất khẩu đã ngừng lại.

Việc Nga tăng cường tập kích bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa trong mùa hè đã phá hủy nhiều nhà máy, kho hàng, làm hư hại cảng biển và đường sắt, buộc doanh nghiệp đóng cửa, khiến tăng trưởng và thu thuế chậm lại. Hàng tỷ euro vốn vay nước ngoài cũng bị trì hoãn do Ukraine chưa thông qua các dự luật cải cách thuế và chống tham nhũng theo yêu cầu phương Tây.

Ukraine cần 56 tỷ USD bù đắp thâm hụt năm nay, tương đương 25% GDP, trong đó 27 tỷ USD chi cho quân sự. Giới chức Ukraine đã gặp quan chức châu Âu tại Brussels tuần trước để thảo luận giải ngân sớm gói vay 90 tỷ euro, tương đương 101 tỷ USD. Tuy nhiên, nguồn tin Reuters cho biết việc đẩy nhanh các khoản này có thể làm tăng áp lực ngân sách năm tới, trong khi các chiến dịch tranh cử sắp diễn ra tại Pháp và Ba Lan có thể làm suy giảm ủng hộ dành cho Kyiv.

Thủ tướng Sergii Koretskyi thừa nhận tình hình đầy thách thức. Chính phủ đã đóng băng các khoản chi không thiết yếu như tái thiết tòa nhà và cơ sở hạ tầng bị hư hại, để ưu tiên quân sự, tiền lương khu vực công và lương hưu.

Hai năm trước, mỗi ngày chiến sự tiêu tốn 140 triệu USD, nay lên 190 triệu USD, theo Chủ nhiệm Ủy ban Ngân sách Quốc hội Ukraine Roksolana Pidlasa. Trong 9 tháng đầu năm, Ukraine chi hơn 44 tỷ USD cho quốc phòng, trong khi chỉ thu khoảng 42 tỷ USD tiền thuế. Ngân sách thất thu hơn 49,5 tỷ hryvnia, tương đương 1,1 tỷ USD tiền thuế, vì các cuộc tập kích của Nga. Chính phủ ước tính đến cuối năm, tổng thất thu có thể là 70 tỷ hryvnia.

Ngành nông nghiệp Ukraine, nguồn thu xuất khẩu lớn nhất, chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng nề. Các cuộc tập kích của Nga nhằm vào cảng trên Biển Đen khiến xuất khẩu ngũ cốc tháng 9 giảm gần 37% so với cùng kỳ năm ngoái. Bộ trưởng Kinh tế Oleksandr Kravchenko cho biết khoảng 40 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu năm nay bị đe dọa bởi tình trạng phong tỏa. Theo các nhà kinh tế học, kể cả khi nhận hàng chục tỷ euro hỗ trợ từ nước ngoài, kinh tế Ukraine dự kiến chỉ tăng trưởng 0,5 đến 1,5% năm nay, giảm so với 1,8% năm ngoái.

Hơn bốn năm qua, Ukraine duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và tài chính nhờ khoản hỗ trợ gần 200 tỷ USD từ phương Tây. Tuy nhiên, ông Koretskyi cho biết 29,5 tỷ USD viện trợ nước ngoài năm nay có nguy cơ không được giải ngân do chính phủ chậm thông qua cải cách. Ukraine đã hoãn khoảng 900 triệu USD đầu tư đến tháng 12, với hy vọng các dự luật sẽ được thông qua.

Chính phủ đề xuất mức chi quốc phòng kỷ lục 110 tỷ USD cho năm tới, chưa gồm viện trợ quân sự trực tiếp. Bộ trưởng Tài chính Sergii Marchenko ước tính khoản thiếu hụt ngân sách chưa có nguồn bù đắp cho năm tới đã vượt 32 tỷ USD. Ông tiết lộ một giải pháp là sử dụng tài sản Nga bị đóng băng tại châu Âu. Các nước EU đã phong tỏa khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga sau khi Moskva mở chiến dịch quân sự năm 2022.

Nguồn: VnExpress, Reuters