"Cơn sốt" 130.000 việc làm và "cú sốc" điều chỉnh gần 1 triệu: Bức tranh lao động Mỹ đang nói gì?

Vào lúc 20 giờ 30 phút tối ngày 11 tháng 02 năm 2026 theo giờ Việt Nam, Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) đã chính thức công bố báo cáo việc làm tháng 1 – một trong những bản tin kinh tế được chờ đợi nhất kể từ sau kỳ nghỉ đông và giai đoạn chính phủ đóng cửa một phần.

Không chỉ đơn thuần là những con số lệch kỳ vọng, báo cáo lần này mang trên mình hai lớp ý nghĩa đối nghịch: một mặt là sự bùng nổ ngắn hạn của thị trường lao động với mức tăng việc làm gấp đôi dự báo, mặt khác là bản điều chỉnh lịch sử cho năm 2025, phơi bày một thực tế suy yếu kéo dài mà trước đó đã bị che khuất bởi những sai số thống kê và lợi ích chính trị.

130.000 việc làm vượt kỳ bọng

Trái ngược với những dự báo thận trọng từ các tổ chức tài chính lớn - khi Dow Jones, Reuters và Bloomberg chỉ kỳ vọng mức tăng dao động từ 55.000 đến 75.000 việc làm, thực tế cho thấy nền kinh tế Mỹ đã tạo ra tới 130.000 việc làm mới trong tháng đầu năm 2026. Đây là mức tăng mạnh nhất trong vòng hơn một năm trở lại đây, đánh dấu sự phục hồi ấn tượng sau một năm 2025 đầy khó khăn.

Tỷ lệ thất nghiệp bất ngờ giảm từ 4,4% xuống còn 4,3%, tốt hơn đáng kể so với dự đoán giữ nguyên của giới phân tích. Con số này được hỗ trợ bởi khảo sát hộ gia đình với mức tăng 528.000 người có việc làm, trong khi số người thất nghiệp giảm 141.000.

Tuy nhiên, đi sâu vào cơ cấu ngành nghề, bức tranh tăng trưởng không thực sự dàn trải mà tập trung áp đảo vào một số lĩnh vực then chốt. Ngành y tế dẫn đầu với 82.000 việc làm mới, trong đó dịch vụ y tế ngoại trú đóng góp 50.000, bệnh viện 18.000 và các cơ sở chăm sóc dài hạn 13.000. Hỗ trợ xã hội bổ sung thêm 42.000 việc làm, chủ yếu từ dịch vụ cá nhân và gia đình.

Ngành xây dựng cũng ghi nhận mức tăng mạnh 33.000 việc làm, nhưng các chuyên gia kinh tế như Samuel Tombs từ Pantheon Macroeconomics nhanh chóng cảnh báo rằng con số này có thể chỉ là nhất thời nhờ thời tiết ấm áp bất thường trong tháng 1.

Ngược lại, khu vực chính phủ liên bang mất 34.000 việc làm – mức giảm liên tục kể từ đỉnh tháng 10 năm 2024, phản ánh chính sách tinh gọn bộ máy hành chính dưới áp lực từ các cố vấn kinh tế có quan điểm thắt chặt chi tiêu công. Ngành tài chính cũng ghi nhận mức giảm 22.000 việc làm, đánh dấu chuỗi suy giảm kéo dài từ tháng 5 năm 2025.

Về chỉ số tiền lương, Average Hourly Earnings khu vực tư nhân tăng 0,4% so với tháng trước, tương đương 15 cent, đưa mức lương trung bình lên 37,17 USD mỗi giờ. So với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng là 3,7%, duy trì sức ép dai dẳng lên mục tiêu lạm phát của Fed. Giờ làm việc trung bình hàng tuần nhích nhẹ lên 34,3 giờ, một tín hiệu cho thấy thay vì mở rộng tuyển dụng mới, nhiều doanh nghiệp lựa chọn tăng ca cho lực lượng lao động hiện hữu.

Đây chính là mô hình mà các chuyên gia LPL Financial và Nationwide gọi là ít tuyển dụng, ít sa thải, phản ánh tâm lý thận trọng của giới chủ doanh nghiệp trước bối cảnh lãi suất duy trì ở vùng đỉnh và triển vọng kinh tế vẫn còn nhiều ẩn số.

“Nghịch lý lớn nhất của tháng 1: Chúng ta có nhiều việc làm hơn, nhưng khu vực tư nhân ngoài ngành y tế gần như giậm chân tại chỗ,” Ben Ayers, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Nationwide, bình luận.

Bản điều chỉnh niên độ kinh hoàng

Nếu câu chuyện của tháng 1 dừng lại ở những con số tích cực kể trên, thị trường tài chính đã có một phiên giao dịch bùng nổ thực sự. Nhưng đi kèm với báo cáo tháng là bản điều chỉnh niên độ benchmark hàng năm, và những con số được hé lộ đã gây chấn động giới phân tích.

BLS đã hạ mức việc làm tổng thể của giai đoạn từ tháng 4 năm 2024 đến tháng 3 năm 2025 xuống 898.000 việc làm theo điều chỉnh mùa vụ, và 862.000 theo dữ liệu gốc. Hệ quả là tăng trưởng việc làm của năm 2025 chỉ còn vỏn vẹn từ 181.000 đến 229.000 việc làm cho cả năm, tương đương trung bình 15.000 đến 19.000 việc làm mỗi tháng.

Con số này đối lập hoàn toàn với mức 584.000 việc làm được báo cáo trước đó.

Một số phân tích độc lập, trong đó có báo cáo từ Mishtalk, thậm chí chỉ ra mức điều chỉnh có thể lên tới hơn 1 triệu việc làm, tập trung chủ yếu vào các quý đầu năm 2025. Xét về tỷ lệ phần trăm, đây là mức điều chỉnh lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2009, và là năm tăng trưởng việc làm yếu kém nhất kể từ năm 2003 nếu loại trừ các giai đoạn suy thoái chính thức.

Claudia Sahm, cựu chuyên gia kinh tế của Fed và là tác giả của quy tắc suy thoái Sahm, đã không giấu được sự ngỡ ngàng khi gọi đây là mức điều chỉnh khổng lồ, đồng thời chỉ ra rằng có tới 4 tháng trong năm 2025 chứng kiến sự sụt giảm việc làm tuyệt đối – một thực tế mà các báo cáo trước đó đã không phản ánh chính xác.

Sự sai lệch có hệ thống này đặt ra những câu hỏi lớn về năng lực dự báo và tính độc lập của cơ quan thống kê hàng đầu nước Mỹ. Trong bối cảnh chính trị nhạy cảm, Tổng thống Donald Trump trước đó đã công khai chỉ trích BLS trên nền tảng Truth Social, gọi đội ngũ điều hành cơ quan này là những người yếu và ngu ngốc, đồng thời thực hiện việc thay thế nhân sự cấp cao trước thềm công bố báo cáo.

Dù không có bằng chứng trực tiếp về áp lực chính trị, thời điểm và mức độ điều chỉnh khiến giới quan sát không thể không liên hệ đến bối cảnh chuyển giao quyền lực đầy biến động tại Washington.

Fed giữa hai lằn ranh

Trước bức tranh lao động hai mặt như vậy, các quan chức Cục Dự trữ Liên bang buộc phải phát đi những thông điệp hết sức thận trọng. Chủ tịch Fed Jerome Powell đã mô tả thị trường lao động đang trong quá trình ổn định hóa, và báo cáo việc làm tháng 1 với tỷ lệ thất nghiệp giảm cùng tiền lương tăng vừa phải dường như củng cố cho nhận định này.

Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack, trong một phát biểu ngay sau khi dữ liệu được công bố, nhấn mạnh rằng tỷ lệ thất nghiệp đang ổn định và thị trường lao động đang tiến gần hơn đến trạng thái cân bằng. Tuy nhiên, bà cũng dứt khoát tuyên bố lạm phát vẫn đang ở mức quá cao so với mục tiêu 2%, và Fed sẽ tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ hạn chế cho đến khi có bằng chứng rõ ràng và bền vững về việc lạm phát quay trở lại ngưỡng mục tiêu.

Chủ tịch Fed Kansas City Jeffrey Schmid cũng bày tỏ quan điểm tương tự khi cho rằng cần duy trì chính sách tiền tệ ở vùng hạn chế bởi lạm phát vẫn đang dao động quanh mức 3%, và thị trường lao động dù đã hạ nhiệt so với đỉnh điểm 2022-2023 nhưng chưa đủ yếu để buộc Fed phải hành động sớm.

Trong khi đó, thị trường đang bắt đầu định giá lại lộ trình lãi suất với một yếu tố mới: sự chuyển giao quyền lực dự kiến tại Fed. Kevin Warsh, người được cho là sẽ kế nhiệm Jerome Powell, nổi tiếng với quan điểm diều hâu về bảng cân đối kế toán và sự cần thiết phải duy trì kỷ luật tiền tệ. Giới phân tích cảnh báo về một cú sốc Warsh nếu tân Chủ tịch Fed quyết định đẩy nhanh tốc độ thắt chặt định lượng hoặc trì hoãn cắt giảm lãi suất lâu hơn so với dự báo hiện tại của thị trường.

Công cụ FedWatch của CME Group sau báo cáo việc làm cho thấy xác suất Fed giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp tháng 3 đã tăng lên mức trên 90%, và kỳ vọng về lần cắt giảm đầu tiên đã bị đẩy lùi từ tháng 6 sang tháng 7. Thị trường hiện chỉ đặt cược vào hai đợt giảm lãi suất trong năm 2026, thay vì ba hoặc bốn đợt như kỳ vọng trước Giáng sinh.

Phố Wall đối mặt với bài toán hai chiều

Phản ứng của thị trường tài chính trong phiên giao dịch ngày 11 tháng 2 phản ánh chính xác sự giằng xé nội tâm của giới đầu tư. Mở đầu phiên, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ tăng vọt 0,4% như một phản xạ có điều kiện với tin tốt về việc làm và tỷ lệ thất nghiệp. Tuy nhiên, khi các nhà đầu tư có thời gian xử lý toàn bộ thông tin – bao gồm cả bản điều chỉnh niên độ và phát biểu thận trọng từ các quan chức Fed, sắc xanh dần nhạt đi.

Kết phiên, chỉ số S&P 500 đánh mất 0,1%, Dow Jones mất 66 điểm, và Nasdaq chịu áp lực bán mạnh nhất với mức giảm 0,2%.

Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 2 năm, loại tài sản nhạy cảm nhất với biến động lãi suất ngắn hạn, tăng vọt từ 3,45% lên 3,51%, cho thấy giới đầu tư đang vội vã định giá lại kỳ vọng về lộ trình thắt chặt tiền tệ.

Điều này càng củng cố nhận định rằng giới đầu tư lúc này sợ một Fed diều hâu hơn là mừng vì một nền kinh tế mạnh.

Tiếng nói từ các chuyên gia

Trong làn sóng bình luận sau báo cáo, nhiều chuyên gia kinh tế hàng đầu đã lên tiếng với những góc nhìn đa chiều. Heather Long, kinh tế gia trưởng tại Navy Federal Credit Union, gọi đây là cú bùng nổ việc làm tháng 1 nhờ sức mạnh từ y tế và hỗ trợ xã hội, đồng thời nhận định thị trường lao động đang dần ổn định sau giai đoạn suy thoái tuyển dụng kéo dài suốt năm 2025. Brad Smith từ Janus Henderson Investors cho rằng dữ liệu này củng cố luận điểm về tăng trưởng kinh tế vững chắc, hỗ trợ tích cực cho chi tiêu tiêu dùng.

Ngược lại, Brian Coulton từ Fitch Ratings lại nhìn nhận vấn đề từ góc độ trung hạn. Ông chỉ ra rằng mức tăng trung bình 73.000 việc làm trong ba tháng qua là khá lành mạnh và cho thấy rủi ro suy thoái thị trường lao động đang lùi xa. Nhưng chính nhận định này lại đồng nghĩa với việc Fed sẽ có thêm dư địa để duy trì lãi suất cao.

Một góc nhìn khác đến từ James E. Thorne thuộc Wellington Altus, người không ngần ngại gọi mức tăng tháng 1 là ảo ảnh thống kê. Ông chỉ trích đánh giá trước đây của Fed về sức mạnh thị trường lao động là sai lầm nghiêm trọng, và cho rằng Fed đang quá thắt chặt trong bối cảnh nền kinh tế thực tế yếu hơn nhiều so với những gì các báo cáo ban đầu phản ánh.

Trong khi đó, Nicole Bachaud từ ZipRecruiter lại nhìn thấy những tín hiệu tích cực mang tính cơ cấu, đặc biệt là tỷ lệ thất nghiệp ở người da đen giảm mạnh xuống 7,2% - mức thấp nhất kể từ tháng 7 năm 2025, và chi tiêu tiêu dùng từ nhóm thu nhập cao vẫn duy trì sức mạnh.

Bối cảnh rộng lớn hơn

Không thể hiểu đầy đủ ý nghĩa của báo cáo việc làm tháng 1 nếu không đặt nó trong bức tranh tổng thể của nền kinh tế Mỹ giai đoạn 2025-2026. Năm 2025 chứng kiến vị trí tuyển dụng giảm xuống 6,5 triệu, con số thấp nhất trong 5 năm, và cắt giảm nhân sự tháng 1 lớn nhất kể từ năm 2009 theo báo cáo của Challenger, Gray & Christmas.

Các yếu tố như cắt giảm nhân sự liên bang dưới ảnh hưởng từ các cố vấn đặc biệt, chính sách thuế quan bất định, và làn sóng tự động hóa từ trí tuệ nhân tạo đang tái định hình thị trường lao động theo những cách khó lường.

Tuy nhiên, ba lần cắt giảm lãi suất của Fed vào cuối năm 2025, cùng với việc chính sách thương mại dần ổn định trở lại, có thể đang mở đường cho sự phục hồi mong manh. Các chuyên gia từ Wells Fargo nhận định mặc dù báo cáo việc làm tháng 1 mang màu sắc tích cực, Fed sẽ không vội vàng thay đổi lập trường dựa trên chỉ một điểm dữ liệu. Lạm phát tiền lương ở mức 3,7% và sức ép từ thị trường nhà ở vẫn là những rào cản lớn trước bất kỳ quyết định nới lỏng nào.

Kết luận

Hơn 24 giờ đã trôi qua kể từ thời điểm báo cáo việc làm tháng 1 được công bố, nhưng những gì còn đọng lại trên thị trường không phải là niềm vui chiến thắng của phe hưng thịnh mà là sự hoài nghi mang tính cấu trúc. Báo cáo lần này đã phơi bày một thực tế khắc nghiệt: dữ liệu kinh tế vĩ mô đang ngày càng trở nên khó đoán định, và đôi khi nó phục vụ các câu chuyện chính trị nhiều hơn là phản ánh đời sống lao động thực tế.

Cơn sốt 130.000 việc làm tháng 1, dù ấn tượng, không thể xóa nhòa cú sốc gần 900.000 việc làm bị xóa sổ trong bản điều chỉnh niên độ. Sự phân cực trong cơ cấu ngành nghề, với sức mạnh quá lớn đến từ y tế và xây dựng thời vụ, đặt ra câu hỏi về tính bền vững. Và trên hết, phát biểu thận trọng từ các quan chức Fed cùng áp lực từ guồng quay chính trị tại Washington cho thấy con đường trở lại mục tiêu lạm phát 2% vẫn còn rất dài.

Đối với nhà đầu tư cá nhân và cộng đồng những người theo dõi thị trường tài chính, thông điệp từ WikiFX là rõ ràng: giai đoạn xuôi chèo mát mái dựa trên các quyết định theo lối mòn đã kết thúc. Biến động của tỷ giá, vàng và trái phiếu trong 24 giờ qua là lời cảnh báo về sự trở lại của một thị trường hai tốc độ, nơi thanh khoản có thể khô cạn nhanh chóng nếu các quỹ đầu tư lớn phát hiện ra sự sai lệch giữa kỳ vọng và thực tế lợi nhuận doanh nghiệp.

Fed sẽ không vội vàng cắt giảm lãi suất trong nửa đầu năm 2026. Lạm phát tiền lương danh nghĩa vẫn ở mức cao, thị trường việc làm tháng 1 vượt kỳ vọng, và bản điều chỉnh niên độ dù phản ánh quá khứ yếu kém nhưng lại không ảnh hưởng đến quyết định hiện tại của Fed. Đó là những lá bài chiến lược để phe diều hâu trong Ủy ban Thị trường Mở Liên bang trì hoãn hành động cho đến khi tân Chủ tịch Fed chính thức ngồi vào ghế nóng.

Cơn sốt việc làm có thể qua đi sau vài phiên giao dịch, nhưng cú sốc điều chỉnh sẽ còn là ẩn số cho những báo cáo tiếp theo. Giữa bối cảnh nhiễu loạn thông tin, nhà đầu tư thông thái là người biết đọc vị cả hai chiều của bức tranh lao động Mỹ: vừa không bỏ lỡ những tín hiệu phục hồi ngắn hạn, vừa không đánh mất sự thận trọng trước những mảng tối đang dần lộ diện từ quá khứ.