Trump đe dọa "hành động cứng rắn" với Iran, cân nhắc điều động tàu sân bay thứ hai

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Tổng thống Trump đưa ra tối hậu thư: “Hoặc chúng tôi đạt được thỏa thuận, hoặc sẽ phải làm điều gì đó rất cứng rắn”, kèm theo khả năng triển khai thêm tàu sân bay USS George H.W. Bush tới Trung Đông.

Tình hình căng thẳng giữa Mỹ và Iran đang đạt đến đỉnh điểm mới khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục đe dọa bằng các hành động quân sự nếu Tehran không đáp ứng các yêu cầu của Washington về chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo. Lời cảnh báo này được đưa ra cùng lúc với việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự chưa từng có ở Trung Đông và Iran phải đối mặt với làn sóng biểu tình đẫm máu trong nước.

Tối hậu thư và sự hiện diện quân sự áp đảo

Trong cuộc phỏng vấn với kênh truyền hình Israel Channel 12, Tổng thống Trump tuyên bố thẳng thắn: “Hoặc chúng tôi đạt được một thỏa thuận, hoặc chúng tôi sẽ phải làm điều gì đó rất cứng rắn”. Ông còn nhấn mạnh thêm với hãng tin Axios rằng điều đó sẽ “rất khắt khe như lần trước”, ám chỉ đến cuộc tấn công hồi tháng 6/2025 vào ba cơ sở hạt nhân của Iran.

Lời đe dọa không chỉ dừng ở ngôn từ. Kể từ tháng 1/2026, Mỹ đã điều động một “hạm đội khổng lồ” đến khu vực, với tâm điểm là nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln. Đáng chú ý, ngày 10/2, các nguồn tin còn tiết lộ Trump đang cân nhắc điều thêm một tàu sân bay thứ hai - được cho là USS George H.W. Bush - đến Trung Đông, một động thái sẽ làm thay đổi đáng kể cán cân quân sự trong khu vực.

Sự hiện diện quân sự này không chỉ mang tính phô diễn sức mạnh. Ngày 9/2, chính quyền Mỹ đã ban hành hướng dẫn khẩn cấp, cảnh báo các tàu thương mại treo cờ Mỹ phải tránh xa vùng biển thuộc lãnh hải của Iran “càng xa càng tốt”. Động thái này diễn ra sau một loạt sự cố căng thẳng trên biển, bao gồm việc Mỹ bắn hạ một máy bay không người lái Shahed 139 của Iran khi nó tiếp cận tàu sân bay Lincoln và sự kiện sáu tàu chiến nhỏ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cố gắng chặn bắt một tàu chở dầu Mỹ ở eo biển Hormuz.

Ba yêu cầu then chốt và bài học từ Venezuela

Theo hãng tin Al Jazeera, chính quyền Trump đã đưa ra ba yêu cầu tổng thể đối với Iran vào cuối tháng 1/2026, bao gồm:

1. Chấm dứt hoàn toàn việc làm giàu uranium

2. Cắt đứt quan hệ với các lực lượng ủy nhiệm (proxy) trong khu vực

3. Áp đặt giới hạn nghiêm ngặt đối với kho tên lửa đạn đạo

Đặc biệt, Trump đã nhiều lần so sánh tình huống với Iran với chiến dịch quân sự thành công của Mỹ tại Venezuela hồi đầu tháng 1, dẫn đến việc bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro. Trên mạng xã hội ngày 28/1, ông viết: “Giống như với Venezuela, (quân đội Mỹ) sẵn sàng, tự nguyện và có khả năng nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ, với tốc độ và bạo lực, nếu cần thiết”.

Cách tiếp cận “áp lực tối đa” này không phải là mới. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA) và khôi phục các lệnh trừng phạt. Kể từ khi tái đắc cử vào tháng 1/2025, ông đã phục hồi và thậm chí siết chặt hơn chiến dịch này, với mục tiêu rõ ràng là “tước bỏ mọi con đường dẫn đến vũ khí hạt nhân” của Iran.

Bối cảnh biểu tình đẫm máu và những cáo buộc

Lời đe dọa mới nhất của Trump trùng hợp với thời điểm Iran vừa trải qua một làn sóng biểu tình chống chính phủ cực kỳ đẫm máu, bắt đầu từ cuối tháng 12/2025. Nguyên nhân trực tiếp là cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc, với đồng rial Iran lao dốc kỷ lục và lạm phát phi mã, một phần lớn do các lệnh trừng phạt của Mỹ gây ra.

Phản ứng của chính quyền Tehran được các tổ chức nhân quyền mô tả là một cuộc trấn áp bạo lực chưa từng có. Lực lượng an ninh, bao gồm Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và lực lượng Basij, đã sử dụng vũ lực sát thương, bắn đạn thật vào đám đông người biểu tình. Để che giấu quy mô thảm kịch, chính quyền Iran áp đặt một đợt ngắt kết nối internet toàn quốc kéo dài từ ngày 8/1, khiến việc xác minh thông tin trở nên vô cùng khó khăn.

Số liệu về thương vong rất khó kiểm chứng nhưng gây chấn động. Chính Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thừa nhận “hàng nghìn người” đã thiệt mạng. Trong khi Hội đồng An ninh Quốc gia Iran đưa ra con số chính thức là 3.117 người, thì các tổ chức nhân quyền như Tổ chức Theo dõi Nhân quyền Iran (ở Na Uy) ước tính ít nhất 3.428 người biểu tình đã bị giết tính đến ngày 22/1. Một báo cáo khác của Cơ quan Tin tức Nhân quyền (ở Mỹ) thậm chí đưa ra con số lên tới 6.092 người chết, với khoảng 42.500 người bị bắt giữ.

Đáng chú ý, Trump đã lên tiếng ủng hộ người biểu tình, vào ngày 2/1 còn đe dọa sẽ “đến giải cứu họ”, dù cuối cùng không thực hiện. Tuy nhiên, một số nhà phân tích chỉ ra rằng các cuộc tấn công quân sự vào Iran sẽ ít có khả năng giúp đỡ người biểu tình, mà thay vào đó phục vụ cho các mục tiêu lâu dài của Mỹ và Israel là làm suy yếu năng lực quân sự của Tehran.

Nỗ lực ngoại giao cuối cùng và tín hiệu linh hoạt

Giữa lúc căng thẳng leo thang, vẫn tồn tại những kênh ngoại giao mong manh. Ngay trong ngày Trump đưa ra lời đe dọa (10/2), Cố vấn An ninh Quốc gia hàng đầu của Iran, Ali Larijani, đã có mặt tại Oman để gặp Quốc vương Haitham bin Tariq Al Said. Oman từ lâu đóng vai trò trung gian hòa giải quan trọng giữa Washington và Tehran.

Mục đích chuyến thăm được cho là để thảo luận về kết quả các cuộc đàm phán gián tiếp giữa quan chức Mỹ và Iran diễn ra vào tuần trước (khoảng ngày 6/2) tại thủ đô Muscat của Oman. Thông tin từ các cuộc gặp này rất khan hiếm, nhưng Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi đã viết trên mạng xã hội X rằng hai bên thảo luận về các cuộc đàm phán Mỹ-Iran và nhấn mạnh: “Hòa bình và an ninh khu vực là ưu tiên của chúng tôi”.

Phía Iran cũng có những tín hiệu nhượng bộ có điều kiện. Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Iran, Mohammad Eslami, tuyên bố vào ngày 9/2 rằng Tehran sẵn sàng “pha loãng uranium được làm giàu ở mức cao” (từ 60% xuống 20%) nếu Mỹ chấm dứt tất cả các lệnh trừng phạt. Đây là một động thái đáng chú ý, bởi mức làm giàu 60% là rất gần với ngưỡng có thể chế tạo vũ khí, và Iran là quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân duy nhất đạt đến ngưỡng này.

Tuy nhiên, theo phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), những nhượng bộ mà Iran có thể đưa ra trong giai đoạn này thực chất ít quan trọng hơn nhiều so với những gì họ đồng ý trong thỏa thuận năm 2015. Hơn nữa, Iran vẫn giữ nguyên lập trường rằng làm giàu uranium là “quyền không thể từ bỏ” và từ chối đàm phán về chương trình tên lửa đạn đạo hay các hoạt động khu vực của mình.

Sự phản đối trong nước tại Mỹ và áp lực từ Quốc hội

Viễn cảnh Mỹ can thiệp quân sự vào Iran không nhận được sự ủng hộ hoàn toàn trong nội bộ nước Mỹ. Ngay trong ngày 10/2, một liên minh gồm 25 tổ chức vận động đã kêu gọi Quốc hội Mỹ tăng cường giám sát đối với việc sử dụng quân đội của Tổng thống Trump.

Trong một bức thư chung, các tổ chức này nhấn mạnh: “Iran chưa tấn công nước Mỹ cũng như chưa đe dọa tấn công, và Quốc hội chưa ủy quyền cho bất kỳ hành động quân sự nào chống lại Iran”. Họ thúc giục các nghị sĩ ủng hộ một Nghị quyết về Quyền hạn Chiến tranh mới do Thượng nghị sĩ Tim Kaine và Rand Paul đệ trình vào ngày 29/1, nhằm rút quân đội Mỹ “khỏi các hành động thù địch ở hoặc chống lại... Iran”, trừ khi được Quốc hội cho phép.

Ryan Costello, Giám đốc Chính sách của Hội đồng Hành động Người Mỹ gốc Iran (NIAC) - một trong các tổ chức ký tên - thừa nhận việc thông qua nghị quyết này sẽ rất khó khăn. Tuy nhiên, ông lạc quan chỉ ra rằng Quốc hội đã từng thông qua các nghị quyết tương tự trong nhiệm kỳ đầu của Trump vào năm 2019 và 2020, buộc ông phải sử dụng quyền phủ quyết. “Sự hỗn loạn và đẫm máu của một cuộc chiến mới với Iran, cùng với viễn cảnh áp lực từ Quốc hội về nghị quyết quyền hạn chiến tranh, có thể khiến các lối thoát ngoại giao trở nên hấp dẫn hơn nhiều”, Costello nhận định.

Chiến tranh kinh tế: Vũ khí trừng phạt và cuộc khủng hoảng tiền tệ

Đằng sau các cuộc biểu tình và căng thẳng địa chính trị là một cuộc chiến tranh kinh tế không khoan nhượng do Mỹ tiến hành. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thẳng thắn thừa nhận chính sách trừng phạt của chính quyền Trump đã tạo ra “sự thiếu hụt đồng đô la trong nền kinh tế” Iran, dẫn đến khủng hoảng tài chính và các cuộc biểu tình hàng loạt. Ông mô tả đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng vào tháng 12/2025 khi một trong những ngân hàng lớn nhất Iran sụp đổ, ngân hàng trung ương phải in tiền, đồng rial mất giá không phanh và lạm phát bùng nổ.

Stephen Fallon, nhà sáng lập DBM Consulting, gọi các lệnh trừng phạt của Mỹ là “động lực cực kỳ mạnh mẽ” dẫn đến các cuộc biểu tình trên diện rộng. Ông Bessent còn tiết lộ một dấu hiệu đáng chú ý khác: giới tinh hoa Iran đang chuyển tiền ra nước ngoài ồ ạt. “Những con chuột đang rời bỏ con tàu, và đó là một dấu hiệu tốt cho thấy họ biết rằng kết thúc có thể đang đến gần”, ông nói với các thượng nghị sĩ.

Ngày 10/2, Nhà Trắng còn công bố một Sắc lệnh Hành pháp mới, tái khẳng định tình trạng khẩn cấp quốc gia đối với Iran và thiết lập một quy trình áp thuế quan đối với bất kỳ quốc gia nào mua hàng hóa hoặc dịch vụ từ Iran. Động thái này nhằm gây sức ép không chỉ trực tiếp lên Tehran mà còn lên cả các đối tác thương mại của họ.

Phản ứng khu vực và nguy cơ leo thang không kiểm soát

Phản ứng từ các quốc gia trong khu vực và trên thế giới phần lớn là kêu gọi kiềm chế và giải pháp ngoại giao. Các đồng minh quan trọng của Mỹ như Ả Rập Xê-út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đều bày tỏ quan ngại và kêu gọi giải quyết hòa bình, với UAE tuyên bố sẽ không cho phép các hoạt động quân sự xuất phát từ lãnh thổ hoặc vùng trời của mình.

Thổ Nhĩ Kỳ phản đối hành động quân sự của Mỹ và đề nghị đóng vai trò trung gian. Qatar, nơi có căn cứ quân sự lớn của Mỹ, đang tích cực tham gia ngoại giao để giảm leo thang. Iraq, láng giềng và cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp, cảnh báo leo thang hơn nữa sẽ đe dọa ổn định khu vực.

Trong khi đó, Iran không đứng yên. Các quan chức cấp cao liên tục cảnh báo về khả năng trả đũa mạnh mẽ. Tư lệnh IRGC Mohammad Pakpour tuyên bố lực lượng của ông “đã đặt ngón tay lên cò súng”. Iran còn tiến hành các cuộc thử nghiệm tên lửa, bao gồm việc triển khai tên lửa đạn đạo tầm xa Khorramshahr-4, được cho là có tầm bắn 2.000 km, trong một cơ sở ngầm, báo hiệu sự thay đổi trong học thuyết quân sự từ phòng thủ sang tấn công. Hình ảnh vệ tinh cũng cho thấy Iran đang tăng tốc sửa chữa các địa điểm tên lửa, tập trung vào việc củng cố cơ sở hạ tầng này thay vì các cơ sở hạt nhân.

Trung Quốc và Nga đều lên tiếng chỉ trích các mối đe dọa từ Mỹ, kêu gọi giải pháp ngoại giao. Đặc biệt, Nga còn đề nghị lưu trữ và xử lý uranium đã làm giàu của Iran, một đề xuất có thể tạo ra lối thoát về mặt kỹ thuật cho cuộc khủng hoảng. Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov đã có cuộc điện đàm với người đồng cấp Oman để thảo luận về nỗ lực hòa giải, cho thấy Moscow cũng muốn thúc đẩy một thỏa thuận giúp giảm nguy cơ xung đột.

Tình hình hiện nay là một mớ bòng bong nguy hiểm: Mỹ gia tăng sức ép quân sự và kinh tế, Iran vừa đối mặt với bất ổn nội bộ nghiêm trọng vừa củng cố khả năng trả đũa, các kênh ngoại giao thì mong manh, và nguy cơ tính toán sai lầm là rất cao. Lời đe dọa “hành động cứng rắn” của Trump và việc cân nhắc triển khai tàu sân bay thứ hai đã đẩy căng thẳng lên một mức độ mới, khiến Trung Đông một lần nữa trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng có nguy cơ bùng nổ thành xung đột lớn.