BOJ giữ lãi suất 0.75% giữa cơn bão chính trị

Trong kỳ họp đầu tiên của năm 2026, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã quyết định giữ nguyên lãi suất chính sách ở mức 0.75% giữa lúc thị trường chao đảo vì chính sách tài khóa bất định và đồng Yên tiếp tục suy yếu.

Quyết định này phản ánh sự thận trọng tối đa của các nhà hoạch định chính sách khi phải cân bằng giữa mục tiêu ổn định giá cả và những rủi ro gia tăng từ một cuộc bầu cử sớm bất thường.

Quyết định được dự đoán trước trong bối cảnh bất ổn gia tăng

Quyết định giữ nguyên lãi suất ngày 23/01/2026 của BOJ hoàn toàn trùng khớp với kỳ vọng của đa số nhà phân tích thị trường và các nhà kinh tế.

Được thông qua với tỷ lệ phiếu 8-1, quyết định này cho thấy sự đồng thuận cao trong Hội đồng Chính sách, dù vẫn tồn tại một tiếng nói kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn.

Thành viên Hajime Takata, người bỏ phiếu chống, đã đề xuất tăng lãi suất ngay lập tức lên mức 1.0%, thể hiện quan ngại sâu sắc về rủi ro lạm phát vẫn nghiêng về chiều hướng tăng.

Động thái này tiếp nối một bước đi lịch sử vào tháng 12 năm trước, khi BOJ nâng lãi suất từ 0.5% lên 0.75%, đánh dấu mức cao nhất kể từ tháng 9/1995. Thống đốc Kazuo Ueda giải thích rằng ngân hàng trung ương cần thêm thời gian để đánh giá tác động đầy đủ của đợt thắt chặt tiền tệ gần nhất đối với nền kinh tế.

Ông Ueda cũng tái khẳng định cam kết tiếp tục lộ trình bình thường hóa chính sách, nhưng nhấn mạnh rằng mọi bước đi tiếp theo sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào dữ liệu kinh tế và giá cả thực tế.

Lạc quan thận trọng với dự báo được nâng cấp giữa những ẩn số lớn

Cùng với quyết định chính sách, BOJ công bố Báo cáo Triển vọng hàng quý, trong đó thể hiện cái nhìn lạc quan một cách thận trọng. Ngân hàng này đã nâng dự báo tăng trưởng GDP thực cho năm tài chính hiện tại (kết thúc tháng 3/2026) từ 0.7% lên 0.9%. Triển vọng cho các năm tiếp theo cũng khả quan với mức tăng trưởng dự kiến lần lượt là 1.0% và 0.8%.

Về mặt lạm phát, BOJ sửa tăng bốn trong sáu dự báo chính. Cụ thể, chỉ số giá tiêu dùng cốt lõi được dự báo đạt 2.7% trong năm tài chính 2025, giữ ở mức cao. Đối với năm tài chính 2026, dự báo được nâng từ 1.8% lên 1.9%, và kỳ vọng đạt chính xác mục tiêu 2.0% vào năm tài chính 2027.

BOJ khẳng định niềm tin rằng lạm phát cơ bản, sau khi loại bỏ các yếu tố tạm thời, sẽ tiến dần và ổn định quanh mức mục tiêu 2% trong trung hạn. Những điều chỉnh này dựa trên kỳ vọng rằng vòng xoáy tăng lương - giá cả tại Nhật Bản đang dần trở nên bền vững hơn.

Tuy nhiên, báo cáo cũng đi kèm một lời cảnh báo quan trọng: tất cả các dự báo này có thể thay đổi đáng kể tùy thuộc vào kết quả của các chính sách tài khóa sắp được chính phủ công bố.

Cơn bão chính trị: Bầu cử sớm và gánh nặng tài khóa khổng lồ

Yếu tố khiến BOJ phải dè chừng chính là môi trường chính trị đầy biến động. Chỉ ba tháng sau khi nhậm chức, Thủ tướng Sanae Takaichi đã có động thái gây sốc: quyết định giải tán Hạ viện vào ngày 23/01 và tổ chức một cuộc bầu cử sớm vào ngày 08/02/2026.

Mục tiêu công khai là để củng cố quyền lực cho liên minh cầm quyền mới giữa Đảng Dân chủ Tự do (LDP) và Đảng Đổi mới Nhật Bản, từ đó đẩy nhanh chương trình chi tiêu công quy mô lớn.

Trọng tâm tranh cử là một lời hứa có sức hút lớn với cử tri nhưng cũng đầy rủi ro về mặt tài khóa: kế hoạch tạm ngưng thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào thực phẩm và đồ uống trong vòng hai năm, như một biện pháp giảm bớt gánh nặng lạm phát sinh hoạt.

Điểm gây lo ngại cho thị trường, như được đề cập trong các phân tích trước đó, là sự thiếu vắng hoàn toàn của một kế hoạch tài trợ rõ ràng cho khoản cắt giảm thuế khổng lồ này. Trong bối cảnh nợ công của Nhật Bản đã ở mức kỷ lục, vượt quá 250% GDP, sự bất định này bị xem như một mối đe dọa nghiêm trọng đối với kỷ luật tài khóa.

Hậu quả là thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) đã rơi vào tình trạng hỗn loạn. Một làn sóng bán tháo đã đẩy lợi suất trái phiếu dài hạn lên những mức cao chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ, và cơn chấn động này nhanh chóng lan tỏa sang thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ và các thị trường nợ toàn cầu khác.

Các nhà đầu tư lo sợ rằng chính sách “vung tay chi tiêu” mà không có biện pháp bù đắp sẽ buộc BOJ phải duy trì lãi suất thấp hơn trong dài hạn để giúp chính phủ gánh nợ, từ đó làm xói mòn nỗ lực bình thường hóa chính sách tiền tệ và khiến đồng Yên thêm suy yếu.

Đồng Yên dưới áp lực kép và ngưỡng can thiệp 160

Phản ứng tức thì của thị trường ngoại hối với loạt sự kiện này là rất rõ rệt. Đồng Yên tiếp tục xu hướng giảm giá, với tỷ giá USD/JPY tăng lên khoảng 158.7 – 158.9 ngay sau thông báo của BOJ.

Áp lực lên đồng tiền này đến từ cả hai phía: chênh lệch lãi suất vẫn lớn so với Mỹ, và quan trọng hơn là nỗi lo ngại ngày càng tăng về tính bền vững tài khóa trong nước. Kể từ khi Thủ tướng Takaichi nhậm chức vào ngày 21/10 năm trước, đồng Yên đã mất giá khoảng 4.6%.

Các nhà giao dịch đang theo dõi sát sao ngưỡng tâm lý quan trọng 160 Yên/USD. Nhiều nhà phân tích, như Felix Ryan từ ANZ, cảnh báo rằng việc tiến sát hoặc vượt qua ngưỡng này có thể kích hoạt hành động can thiệp trực tiếp từ Bộ Tài chính Nhật Bản và Ngân hàng Trung ương.

Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama gần đây đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo về những biến động “một chiều” trên thị trường và khẳng định sẽ “không loại trừ bất kỳ lựa chọn nào” để ứng phó, một tuyên bố được hiểu ngầm là nhắc đến khả năng can thiệp tiền tệ.

Sự tương tác phức tạp giữa chính sách tiền tệ và tài khóa

Triển vọc cho nửa cuối năm 2026 của BOJ trở nên cực kỳ phức tạp do sự tương tác giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Một mặt, BOJ vẫn giữ vững lập trường có thể tiếp tục thắt chặt. Thống đốc Ueda tái khẳng định rằng ngân hàng sẽ xem xét tăng lãi suất thêm nếu dữ liệu kinh tế và giá cả ủng hộ. Mặt khác, chính phủ dường như đang đi theo hướng ngược lại, với các kế hoạch chi tiêu lớn và cắt giảm thuế có thể làm nóng nền kinh tế và làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát.

Giới phân tích thị trường đưa ra những dự báo phân hóa. Bloomberg dẫn dắt khảo sát cho thấy đa số nhà kinh tế kỳ vọng BOJ sẽ chỉ tăng lãi suất một cách rất từ từ, có thể thêm 1-2 lần trong cả năm 2026.

Trong khi đó, Citigroup đưa ra kịch bản cứng rắn hơn, cảnh báo BOJ có thể phải tăng lãi suất tới ba lần nếu đồng Yên tiếp tục suy yếu mạnh, do đồng tiền yếu sẽ đẩy chi phí nhập khẩu và lạm phát lên cao. Ngược lại, ING Think lại cho rằng dữ liệu lạm phát tại Tokyo sắp công bố (dự kiến giảm xuống 1.7%) có thể củng cố quan điểm về một lộ trình tăng lãi suất chậm rãi.

Kết quả của cuộc bầu cử ngày 8/2 sẽ là chìa khóa then chốt. Nếu liên minh cầm quyền củng cố được đa số và triển khai các chính sách tài khóa mở rộng mà không có kế hoạch tài trợ rõ ràng, BOJ sẽ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: liệu có nên tiếp tục thắt chặt để kiểm soát lạm phát tiềm năng, hay phải duy trì chính sách nới lỏng hơn để hỗ trợ chính phủ quản lý gánh nặng nợ công khổng lồ? Câu trả lời cho câu hỏi này sẽ định hình không chỉ chính sách tiền tệ của Nhật Bản, mà còn cả số phận của đồng Yên và sự ổn định của thị trường tài chính toàn cầu trong những tháng tới.