Tâm điểm Diễn đàn kinh tế Davos 2026: Khi đối thoại và khủng hoảng định hình tương lai toàn cầu

Davos 2026 khai mạc trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng, với hơn 400 nhà lãnh đạo chính trị và gần 850 CEO toàn cầu tụ hội, dưới bóng ma của những mối đe dọa thuế quan mới và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ AI. Sự kiện đặc biệt năm nay diễn ra ngay sau các tuyên bố quan trọng từ Thống đốc Andrew Bailey của Ngân hàng Anh và Chủ tịch Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ Martin Schlegel, làm sâu sắc thêm cuộc thảo luận về tương lai của hợp tác toàn cầu.

Davos 2026 mở đầu không phải bằng những bài diễn văn chính trị thông thường, mà bằng âm nhạc. Trong Đại sảnh Congress Hall, Dàn nhạc Thính phòng Mahler hòa tấu cùng nghệ sĩ violin lừng danh Renaud Capuçon, với một màn hình LED lớn phía sau hiển thị tác phẩm nghệ thuật thị giác được AI tạo ra phản ứng linh hoạt theo âm thanh. Buổi hòa nhạc có chủ ý phản ánh chủ đề năm nay: “Tinh thần đối thoại” (A Spirit of Dialogue).

Børge Brende, Chủ tịch kiêm CEO của WEF, nhấn mạnh: “Âm nhạc không biên giới, không nói một ngôn ngữ duy nhất. Mỗi giọng nói làm cho tổng thể trở nên đẹp đẽ hơn”. Sự kiện nghệ thuật này đặt nền tảng cho một tuần làm việc mà ở đó, sự đa dạng và hợp tác được đề cao, ngay cả khi thế giới bên ngoài đầy rẫy bất đồng.

Larry Fink, Chủ tịch kiêm CEO của BlackRock, đồng Chủ tịch lâm thời của WEF, chia sẻ góc nhìn tương tự: mục tiêu là “tiếp xúc với nhiều tiếng nói hơn, nhiều ý tưởng hơn, thậm chí có thể là một cuộc tranh luận, nhưng là một cuộc tranh luận mà chúng ta có được sự hiểu biết sâu sắc hơn từ đó”.

Những lời cảnh báo từ các Ngân hàng Trung Ương

Một trong những phiên thảo luận đáng chú ý nhất là panel “Central Banking: Beyond the Mandate”, nơi các thống đốc ngân hàng trung ương chia sẻ quan điểm về vai trò của họ trong bối cảnh vượt xa nhiệm vụ truyền thống kiểm soát lạm phát.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) Andrew Bailey đã có bài phát biểu quan trọng trước thềm Davos, tại cuộc họp Nhóm Bellagio, vẽ nên một bức tranh nghiêm túc về những thách thức đối với trật tự kinh tế quốc tế. Ông nhấn mạnh lợi ích của nền kinh tế mở nhưng cảnh báo rằng hệ thống dựa trên luật lệ quốc tế “không thể hoạt động trong sự cô lập” và phụ thuộc vào sự ủng hộ trong nước.

Trong phiên thảo luận tại Davos, ông Bailey tiếp tục nhấn mạnh rằng mức độ bất ổn địa chính trị hiện nay là một yếu tố quan trọng mà BOE phải cân nhắc khi đánh giá ổn định tài chính.

Ông lưu ý rằng những rủi ro từ xung đột quốc tế, căng thẳng thương mại và biến động chính sách có thể lan tỏa nhanh chóng qua hệ thống tài chính toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định lãi suất và các biện pháp hỗ trợ kinh tế tại Anh. Ông đã chỉ ra bốn lực cản chính đang kìm hãm tăng trưởng toàn cầu: khoảng cách giữa các làn sóng công nghệ, dân số già hóa, chi tiêu quốc phòng tăng và các cú sốc liên quan đến khí hậu.

Cùng tham gia thảo luận, Chủ tịch Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) Martin Schlegel cũng bày tỏ lo ngại tương tự. Trong bối cảnh đồng CHF thường được xem là tài sản trú ẩn an toàn, ông Schlegel nhấn mạnh rằng SNB đang theo dõi chặt chẽ các rủi ro địa chính trị, đặc biệt khi lạm phát tại Thụy Sĩ vẫn ở mức thấp và đồng franc mạnh có thể gây áp lực lên xuất khẩu.

Dù không công bố chi tiết cắt giảm lãi suất thêm, Schlegel khẳng định SNB sẵn sàng sử dụng mọi công cụ cần thiết, kể cả lãi suất âm nếu tình hình đòi hỏi, để duy trì ổn định giá cả trong trung hạn.

Thống đốc ECB Joachim Nagel lại mang đến một giọng điệu lạc quan hơn. Ông tuyên bố ECB đang “tiến gần đến mục tiêu ổn định giá cả”, với lạm phát dần trở lại mức mục tiêu 2%.

Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh châu Âu đang đối mặt với áp lực từ bên ngoài, nhưng ông Nagel nhấn mạnh rằng chính sách tiền tệ cần linh hoạt để hỗ trợ tăng trưởng mà không làm gia tăng rủi ro lạm phát tái bùng phát.

Những quan điểm này phản ánh một thực tế chung: chính sách tiền tệ không còn chỉ xoay quanh lạm phát và tăng trưởng nội tại mà đang bị chi phối mạnh mẽ bởi các yếu tố địa chính trị.

Greenland và cuộc đối đầu thương mại xuyên Đại Tây Dương

Căng thẳng địa chính trị lập tức chiếm lĩnh các cuộc thảo luận tại Davos, với vụ việc Greenland làm tâm điểm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa áp đặt mức thuế quan 10% đối với hàng nhập khẩu từ tám đồng minh NATO, bao gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan, từ ngày 1/2/2026, và có thể tăng lên 25% vào ngày 1/6 nếu họ tiếp tục từ chối đề nghị mua lại Greenland của Mỹ.

Động thái này được ông Trump biện minh là cần thiết cho an ninh quốc gia Mỹ, nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực.

Phản ứng từ Liên minh châu Âu (EU) là rõ ràng và cứng rắn. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố đe dọa thuế quan này là “một sai lầm” và có nguy cơ đẩy quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào một “vòng xoáy đi xuống”.

Bà nhấn mạnh nguyên tắc cơ bản: “Trong chính trị và kinh doanh, một thỏa thuận là một thỏa thuận, và khi những người bạn bắt tay, điều đó phải có ý nghĩa”, ám chỉ đến thỏa thuận thương mại đã đạt được giữa EU và Mỹ vào tháng 7 năm ngoái. Bà von der Leyen cũng khẳng định “sự đoàn kết trọn vẹn với Greenland và Vương quốc Đan Mạch”, tuyên bố chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của họ là “không thể thương lượng”.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã có phản ứng quyết liệt hơn, gọi cạnh tranh từ Mỹ là “không thể chấp nhận”, vì nó nhằm mục đích “làm châu Âu phụ thuộc” và áp đặt “luật của kẻ mạnh”.

Ông Macron kêu gọi châu Âu không chấp nhận cách tiếp cận này, đồng thời thúc đẩy chiến lược tự chủ kinh tế. Bà von der Leyen cũng bổ sung rằng nếu trật tự thế giới cũ thay đổi vĩnh viễn, châu Âu cũng phải thay đổi tương ứng để xây dựng một “châu Âu độc lập mới”.

Đại diện phía Mỹ tại Davos, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, đã bảo vệ mạnh mẽ quan điểm của Tổng thống Trump. Ông tuyên bố “Mỹ đã trở lại” và đây chính là hình ảnh của sự lãnh đạo Mỹ.

Về Greenland, ông Bessent nhấn mạnh việc kiểm soát lãnh thổ này là “quan trọng” để ngăn chặn xung đột tiềm ẩn, đồng thời chỉ trích châu Âu chưa đóng góp công bằng vào quốc phòng NATO. Ông lập luận rằng trong khi châu Âu tập trung vào các chính sách xã hội, Mỹ đã gánh vác trách nhiệm bảo vệ an ninh chung.

IMF kêu gọi hành động và cơn sóng AI

Giữa những bất ổn địa chính trị, Báo cáo Triển vọng của các Nhà Kinh tế Trưởng tháng 1/2026 của WEF lại mang đến một “giai điệu sáng sủa hơn một cách thận trọng” so với cuối năm 2025. Tuy nhiên, triển vọng rất khác biệt theo khu vực: Mỹ được thúc đẩy bởi đầu tư mạnh mẽ liên quan đến AI; châu Âu đối mặt với tăng trưởng yếu và thách thức địa kinh tế; trong khi Trung Quốc vật lộn với áp lực giảm phát và tái cân bằng thương mại, tiêu dùng.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã đưa ra cảnh báo rõ ràng và những khuyến nghị cụ thể. Tổng Giám đốc Kristalina Georgieva kêu gọi châu Âu “hành động đi là vừa” (get your act together), nhấn mạnh rằng châu Âu đã tụt hậu về năng suất và khả năng biến doanh nghiệp nhỏ thành “gã khổng lồ”.

Bà Georgieva chỉ ra một thực tế đáng suy nghĩ: có tới 300 tỷ euro tiết kiệm của châu Âu đang nằm tại Mỹ, thay vì được sử dụng để đầu tư và phát triển chính lục địa này. Bà đề xuất bốn ưu tiên cấp bách cho châu Âu: hoàn thiện liên minh thị trường vốn, liên minh năng lượng, tự do hóa lao động xuyên biên giới và đầu tư mạnh vào nghiên cứu đổi mới.

Về thuế quan, Tổng Giám đốc IMF nhấn mạnh rằng thế giới cần tránh vòng xoáy trả đũa, vì kinh nghiệm năm ngoái cho thấy tác động của thuế quan đã được kiềm chế nhờ lý trí kinh tế.

Trong một tập podcast của Radio Davos, Christian Keller, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Kinh tế tại Barclays Investment Bank, đã phân tích sâu hơn về sự phục hồi bất ngờ của nền kinh tế toàn cầu trước các mối đe dọa thuế quan.

Ông Keller giải thích hiện tượng này có thể do thuế quan không được thực thi đầy đủ, sự chậm trễ và hiện tượng “mua trước” (front-running), cũng như chuyển hướng thương mại. Tuy nhiên, ông cảnh báo tác động tiêu cực “có thể vẫn chưa đến” và sẽ thể hiện rõ hơn trong năm 2026.

Yếu tố tích cực lớn nhất bù đắp cho các cú sốc tiêu cực, theo Keller, chính là cơn sốt đầu tư vào AI. Nó không chỉ thúc đẩy đầu tư trực tiếp mà còn tạo ra “hiệu ứng của cải” từ việc định giá cổ phiếu công nghệ tăng cao, từ đó kích thích tiêu dùng.

Điều này đặt ra một nghịch lý thú vị: trong khi chủ nghĩa bảo hộ đe dọa kìm hãm tăng trưởng, thì chính một làn sóng công nghệ mới - vốn cũng tiềm ẩn rủi ro - lại đang trở thành động lực tăng trưởng chính trong ngắn hạn.

Ray Dalio và bóng ma “Chiến tranh vốn”

Một giọng nói độc lập và gây chấn động khác đến từ tỷ phú Ray Dalio, nhà sáng lập Bridgewater Associates. Ông đưa ra cảnh báo sâu sắc rằng sau thương chiến có thể là “chiến tranh vốn” – khi các quốc gia mất lòng tin và bắt đầu giảm sở hữu trái phiếu Mỹ và các tài sản định danh bằng đô la Mỹ.

Ông Dalio nhấn mạnh lịch sử cho thấy trong xung đột địa chính trị, ngay cả đồng minh cũng không muốn nắm giữ nợ của nhau mà chuyển sang các tài sản cứng như vàng. Ông khuyên các nhà đầu tư nên đa dạng hóa danh mục một cách thận trọng, với vàng chiếm từ 5% đến 15% như một công cụ phòng vệ hiệu quả.

Thị trường dường như đã phản ứng ngay lập tức với những cảnh báo này: giá vàng đã đạt kỷ lục mới và trái phiếu Mỹ giảm mạnh trong bối cảnh nhà đầu tư tỏ ra thận trọng hơn với tài sản Mỹ. Cảnh báo của Dalio đã bổ sung một chiều kích mới, đáng sợ hơn cho những thách thức kinh tế toàn cầu: nguy cơ không chỉ dừng lại ở hàng hóa, mà còn có thể làm rung chuyển hệ thống tài chính quốc tế dựa trên đồng USD.

Hành trình đầy chông gai hướng tới đối thoại

Davos 2026 diễn ra trong một thời khắc mâu thuẫn sâu sắc. Một mặt, có sự tham gia kỷ lục của các nhà lãnh đạo, thể hiện nhu cầu cấp thiết phải đối thoại. Mặt khác, nội dung các cuộc thảo luận lại bị chi phối bởi những lời đe dọa thuế quan, cảnh báo về sự sụp đổ của hệ thống đa phương, nguy cơ “chiến tranh vốn” và những thay đổi kinh tế-xã hội khó lường từ AI.

Tác động của AI đến việc làm là một chủ đề được quan tâm sâu sắc. Báo cáo của WEF cho thấy các nhà kinh tế trưởng dự báo ngay cả 10 năm nữa vẫn sẽ có sự mất việc làm liên quan đến AI. Christian Keller từ Barclays đã đưa ra phân tích cân bằng hơn, nhắc lại bài học lịch sử rằng các làn sóng công nghệ cuối cùng đều tạo ra nhiều việc làm mới.

Thách thức thực sự có thể không phải là thiếu việc làm, mà là sự bất bình đẳng ngày càng tăng trong thu nhập, khi những người được AI hỗ trợ trở nên năng suất hơn trong khi những người bị thay thế phải chấp nhận mức lương bị đè nén.

Các bài phát biểu và thảo luận trong những ngày đầu tiên đã phác thảo một lộ trình đầy thách thức: từ việc bảo vệ một hệ thống thương mại dựa trên luật lệ đang bị tấn công, quản lý sự chuyển dịch quyền lực kinh tế và chính trị trong một thế giới đa cực, đến việc khai thác sức mạnh của AI một cách có trách nhiệm để nó trở thành động lực cho sự thịnh vượng chung chứ không phải là nguồn cơn của bất ổn.

Như Børge Brende đã nói, “Đối thoại không phải là xa xỉ trong thời kỳ bất ổn; đó là một nhu cầu cấp thiết”. Thử thách đặt ra cho các nhà lãnh đạo tại Davos không chỉ là lắng nghe, mà còn là chuyển hóa những cuộc đối thoại đó thành những cam kết và hành động cụ thể, vượt qua những lợi ích quốc gia ngắn hạn để xây dựng một khuôn khổ hợp tác mới, linh hoạt và công bằng hơn cho một thế giới đang thay đổi từng ngày.

Liệu “Tinh thần đối thoại” năm 2026 có đủ mạnh mẽ để hàn gắn những vết nứt địa chính trị, ngăn chặn chiến tranh thương mại và vốn, và định hướng những thay đổi công nghệ vũ bão vì lợi ích chung? Câu trả lời vẫn đang được viết nên từng giờ tại những dãy núi Alps của Thụy Sĩ, trong sự chứng kiến của cả thế giới.