TS. Cấn Văn Lực: Phát hành tiền số giúp giảm lạm phát

Trong khi lạm phát 2026 được cảnh báo có thể chạm ngưỡng 4.5%, một chuyên gia kinh tế hàng đầu chỉ ra rằng, chìa khóa nằm ở việc nâng cao vòng quay tiền - và phát hành tiền số chính là công cụ tiềm năng để giải quyết bài toán này.

Tiến sĩ Cấn Văn Lực

Việt Nam đang đứng trước một bài toán kinh tế vĩ mô đầy thách thức: theo đuổi mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số (khoảng 10%) trong năm 2026, trong khi vẫn phải kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng (CPI) quanh mức 4,5%. Nếu như các công cụ truyền thống như mở rộng tín dụng hay đầu tư công đã bộc lộ những hạn chế nhất định, thì một đề xuất mới về phát hành tiền số để giảm lạm phát từ chuyên gia Cấn Văn Lực đang mở ra một hướng tiếp cận đầy sáng tạo.

Bức tranh lạm phát 2026

Dù đã có 11 năm liên tiếp kiểm soát lạm phát thành công dưới ngưỡng 4%, nhưng năm 2026 mang đến những yếu tố mới đầy thách thức. Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã phát tín hiệu “đổi nhịp” trong điều hành chính sách tiền tệ, với ưu tiên kiên định hơn cho mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định vĩ mô. Hạn mức tăng trưởng tín dụng được định hướng giảm từ 19% năm 2025 xuống còn khoảng 15% trong năm nay, cho thấy một lộ trình thận trọng.

Trong bối cảnh đó, các dự báo về lạm phát được các chuyên gia đưa ra với nhiều mức độ khác nhau:

• Dự báo thận trọng: TS. Nguyễn Đức Độ dự báo lạm phát bình quân năm 2026 có thể xoay quanh mức 3,5% ± 0,5%, tiếp tục nằm trong tầm kiểm soát.
• Kịch bản nhiều rủi ro: TS. Cấn Văn Lực cảnh báo một kịch bản với áp lực có thể lên tới 4,5% nếu điều hành thiếu các giải pháp căn cơ.
• Dự báo ba kịch bản: TS. Ngô Trí Long đưa ra ba kịch bản, trong đó kịch bản rủi ro cao nhất là CPI trong khoảng 4,3–4,8% (vùng cảnh báo).

Bốn nhóm hàng hóa chi phối và sự phân hóa rõ rệt của CPI

Phân tích cơ cấu CPI năm 2025 cho thấy, lạm phát tại Việt Nam có sự phân hóa rất rõ rệt giữa các nhóm hàng hóa, chứ không tăng đồng loạt.

Bốn nhóm hàng hóa - dịch vụ chính đã chiếm tới 94% mức tăng CPI chung của cả nước:

1. Dịch vụ y tế (chiếm 21% rổ CPI) tăng mạnh khoảng 13%, đóng góp khoảng 0,61 điểm phần trăm vào CPI chung.
2. Nhà ở và vật liệu xây dựng (35% rổ CPI) tăng 6,1%.
3. Lương thực – thực phẩm (33% rổ CPI) tăng 3,3%, được hỗ trợ bởi việc giá gạo và thịt lợn duy trì ổn định.
4. Các nhóm khác đóng góp hơn 5%.

Trong khi đó, một số nhóm lại ghi nhận mức giảm. Đáng chú ý là nhóm giao thông (chiếm 6,3% rổ CPI) giảm 2,14%, chủ yếu nhờ xu hướng giảm của giá xăng dầu.

Vòng quay tiền thấp kỷ lục

Giữa lúc nhiều lo ngại về việc cung tiền tăng cao, M2 tăng khoảng 15,7% và tín dụng tăng 19% năm 2025, một chỉ số quan trọng nhưng ít được chú ý lại đang ở mức báo động: vòng quay tiền (velocity of money).

Vòng quay tiền của nền kinh tế Việt Nam năm vừa qua chỉ đạt 0,65 lần. Con số này thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn lạm phát cao trước đây, thường ở mức 1,1 – 1,2 lần.

Theo phân tích của TS. Cấn Văn Lực, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là:

• Dòng tiền bị “mắc kẹt” trong các kênh tích trữ như vàng, bất động sản, chứng khoán, thay vì được lưu thông để phục vụ sản xuất kinh doanh.
• Chi phí giao dịch trong nền kinh tế còn cao, làm chậm tốc độ lưu thông của đồng tiền.

Khi một lượng lớn tiền được “bơm” ra nhưng lại nằm im một chỗ (tích trữ) hoặc chỉ xoay vòng rất chậm, nó không lập tức gây sức ép lên giá cả hàng tiêu dùng (CPI). Tuy nhiên, đây lại là một “quả bom nổ chậm”. Lượng tiền này tạo ra áp lực lạm phát tiềm ẩn lớn, và một khi được giải phóng vào lưu thông, nó có thể khiến giá cả tăng vọt nhanh chóng.

Phát hành tiền số: Công cụ giảm lạm phát hay chỉ là lý thuyết?

Trong bối cảnh vòng quay tiền thấp, TS. Cấn Văn Lực đã đưa ra một đề xuất đáng chú ý: phát hành tiền số có thể là một phần của giải pháp giúp giảm lạm phát. Đây là một quan điểm đi ngược lại với suy nghĩ thông thường rằng “in thêm tiền” sẽ luôn dẫn đến lạm phát.

Lập luận trung tâm của ông tập trung vào chi phí giao dịch.

Tiền số (tiền điện tử pháp định - CBDC) và thanh toán số được kỳ vọng sẽ cắt giảm mạnh chi phí giao dịch so với hệ thống tiền mặt và chuyển khoán truyền thống (chi phí in ấn, vận chuyển, bảo quản, thời gian xử lý…). Khi chi phí giao dịch giảm, tốc độ lưu thông của đồng tiền (vòng quay tiền) sẽ tăng lên một cách tự nhiên và hiệu quả.

“Giảm chi phí giao dịch chính là một cách để tăng vòng quay tiền nhưng không làm gia tăng áp lực lạm phát”, TS. Lực nhấn mạnh.

Ông dẫn chứng kinh nghiệm từ Indonesia, nơi việc đẩy mạnh thanh toán số và phát triển tiền số không những không gây lạm phát, mà còn góp phần ổn định giá cả nhờ nâng cao hiệu quả lưu thông tiền tệ. Điều này đồng nghĩa với việc nền kinh tế có thể đạt được hiệu quả cao hơn mà không cần phải liên tục bơm thêm lượng tiền mặt mới vào lưu thông.

Các yếu tố bên ngoài

Lạm phát Việt Nam năm 2026 chịu tác động đa chiều từ các yếu tố thế giới, với những xu hướng trái ngược.

Một mặt, giá vàng thế giới được TS. Cấn Văn Lực đánh giá là “yếu tố bất lợi lớn nhất”. Giá vàng trong nước và quốc tế những ngày gần đây vẫn ở vùng cao kỷ lục, dù có điều chỉnh giảm nhẹ. Vàng miếng SJC được niêm yết quanh ngưỡng 160,8 – 162,8 triệu đồng/lượng, còn giá vàng thế giới giao dịch quanh 4.598 USD/ounce, sau khi đã lập đỉnh lịch sử ở mức 4.642 USD/ounce.

Mặt khác, giá hàng hóa toàn cầu, đặc biệt là dầu thô, lại có xu hướng giảm mạnh. Theo dự báo được TS. Lực đưa ra, giá dầu thô thế giới bình quân dự kiến tiếp tục giảm từ 81 USD/thùng (2024) xuống 69 USD (2025) và có thể xuống dưới 60 USD/thùng vào năm 2026. Diễn biến thực tế đến ngày 18/1/2026 cho thấy giá dầu WTI giao dịch ở 59,34 USD/thùng, phù hợp với xu hướng dự báo này. Việc giá xăng dầu giảm sẽ giúp hạ chi phí đầu vào cho toàn bộ nền kinh tế, trở thành một yếu tố tích cực hỗ trợ kiểm soát lạm phát trong nước.

Điều hành chính sách trong năm “mục tiêu kép”

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao 10% cùng với việc kiểm soát lạm phát, các chuyên gia nhận định Việt Nam không thể chỉ tiếp tục dựa vào mở rộng tín dụng hay đầu tư công như trước đây.

TS. Lê Quốc Phương khuyến nghị cần tránh đồng thời nới lỏng mạnh cả chính sách tài khóa và tiền tệ, thay vào đó là thực hiện chính sách tài khóa mở rộng có kiểm soát và chính sách tiền tệ thận trọng. Trọng tâm là nâng cao hiệu quả vận hành của hệ thống tài chính – tiền tệ.

Theo ông Phạm Chí Quang - Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), điều hành năm 2026 cần linh hoạt nhưng kiên định mục tiêu ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, trên cơ sở đó mới hỗ trợ tăng trưởng kinh tế một cách có điều kiện. Sự phối hợp nhịp nhàng và chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa và công cụ quản lý giá sẽ là chìa khóa then chốt để giải bài toán “mục tiêu kép” đầy thách thức này.

Đề xuất phát hành tiền số của TS. Cấn Văn Lực, vì thế, cần được xem xét như một phần của hệ sinh thái chuyển đổi số tài chính – ngân hàng rộng lớn hơn, nhằm nâng cao hiệu suất tổng thể của nền kinh tế, thay vì chỉ là một giải pháp đơn lẻ cho lạm phát.