Chủ tịch Fed Jerome Powell bị điều tra hình sự bởi Bộ Tư pháp DOJ

Một dự án tu sửa trị giá 2,5 tỷ USD đã trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu chính trị căng thẳng nhất lịch sử hiện đại giữa Fed và Nhà Trắng, đe dọa làm lung lay nền tảng độc lập vốn là trụ cột của hệ thống tài chính toàn cầu.

Ngày 11 tháng 1 năm 2026 sẽ là một ngày được ghi nhớ trong lịch sử tài chính Mỹ.

Trong một tuyên bố công khai hiếm hoi vào buổi tối, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell đã có một động thái chưa từng có tiền lệ: trực tiếp tố cáo Bộ Tư pháp đe dọa truy tố hình sự ông dưới áp lực chính trị. Sự việc xoay quanh lời khai của ông trước Thượng viện về một dự án cải tạo trụ sở đầy tranh cãi, nhưng thông điệp thực sự lại là một hồi chuông cảnh báo về cuộc tấn công có hệ thống vào tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Diễn biến này không chỉ là một vụ bê bối đơn thuần; nó là đỉnh điểm của một cuộc xung đột kéo dài về chính sách tiền tệ, đặt dấu hỏi lớn về tương lai của đồng USD và sự ổn định của hệ thống tài chính quốc tế trong bối cảnh chính trị Mỹ ngày càng phân cực.

Bối cảnh vụ việc

Theo các báo cáo chi tiết từ The New York Times và các hãng tin tài chính, mọi chuyện bắt đầu từ một dự án cải tạo kéo dài nhiều năm đối với trụ sở lịch sử của Fed tại Washington D.C. Dự án này, với chi phí ước tính lên tới 2,5 tỷ USD theo CNN, đã trở thành điểm nóng về mặt chính trị. Trong phiên điều trần trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện vào tháng 6 năm 2025, Chủ tịch Powell đã phải trả lời chất vấn về tính minh bạch và quản lý chi phí của dự án.

Sự việc leo thang đột ngột vào thứ Sáu, ngày 9 tháng 1 năm 2026, khi Bộ Tư pháp Mỹ chính thức gửi trát đại bồi thẩm đoàn đến Fed. Cuộc điều tra hình sự được mở ra nhằm xem xét liệu ông Powell có cung cấp thông tin sai lệch cho Quốc hội về quy mô và chi phí thực tế của dự án hay không. Các công tố viên bắt đầu phân tích so sánh các phát biểu công khai của ông với hồ sơ chi tiêu nội bộ.

Động thái này không hoàn toàn bất ngờ. Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần công khai đặt câu hỏi, thậm chí cáo buộc có dấu hiệu gian lận trong dự án cải tạo này. Tuy nhiên, việc Bộ Tư pháp, dưới sự chỉ đạo của chính quyền hành pháp, tiến hành điều tra hình sự người đứng đầu một cơ quan độc lập như Fed là một hành động chưa từng có tiền lệ và ngay lập tức gây chấn động.

Phân tích tuyên bố của Powell

Thay vì im lặng, chỉ vài giờ sau khi tin tức lan truyền, Chủ tịch Powell đã chủ động công bố một tuyên bố chính thức trên website của Fed. Văn bản ngắn gọn nhưng chứa đựng những thông điệp cực kỳ mạnh mẽ và được cân nhắc kỹ lưỡng.

Ông mở đầu bằng việc thừa nhận sự việc một cách trực diện, thể hiện sự tôn trọng pháp luật: “Tôi kính trọng sâu sắc nguyên tắc pháp quyền và trách nhiệm giải trình trong nền dân chủ của chúng ta. Không ai – chắc chắn không phải Chủ tịch Fed – đứng trên pháp luật.” Tuy nhiên, câu nói này chỉ là bàn đạp để ông chuyển hướng sang một cáo buộc nghiêm trọng hơn nhiều.

Powell nhanh chóng bác bỏ lý do chính thức của cuộc điều tra. Ông khẳng định Fed đã nỗ lực thông tin đầy đủ cho Quốc hội và gọi những cáo buộc liên quan đến dự án cải tạo chỉ là “những cái cớ”. Thay vào đó, ông chỉ thẳng vào nguyên nhân cốt lõi: “Mối đe dọa cáo buộc hình sự là hậu quả của việc Fed đặt lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất phục vụ lợi ích công chúng, thay vì tuân theo sở thích của Tổng thống.”

Đây là lần hiếm hoi một Chủ tịch Fed công khai cáo buộc Nhà Trắng sử dụng công cụ tư pháp để gây áp lực lên chính sách tiền tệ. Ô Powell định nghĩa rõ ràng vấn đề: “Đây là về việc liệu Fed có thể tiếp tục đặt lãi suất dựa trên bằng chứng và điều kiện kinh tế, hay chính sách tiền tệ sẽ bị chỉ đạo bởi áp lực chính trị hoặc đe dọa.”

Để củng cố lập trường, Powell nhắc đến kinh nghiệm phục vụ dưới bốn chính quyền thuộc cả hai đảng, khẳng định ông luôn hành động “không sợ hãi hay thiên vị chính trị”, chỉ tập trung vào nhiệm vụ kép là ổn định giá cả và tối đa hóa việc làm. Ông kết thúc bằng một lời cam kết kiên định: “Dịch vụ công đôi khi đòi hỏi kiên định trước đe dọa. Tôi sẽ tiếp tục công việc mà Thượng viện đã xác nhận, với sự chính trực và cam kết phục vụ người dân Mỹ.”

Bức tranh toàn cảnh

Cuộc điều tra hình sự này là đỉnh điểm của xung đột chính sách kéo dài suốt năm 2025. Trong năm đó, Fed dưới sự lãnh đạo của Powell chỉ thực hiện cắt giảm lãi suất tổng cộng 75 điểm cơ bản, một mức độ thận trọng trước những lo ngại về lạm phát dai dẳng và tác động từ các chính sách của chính quyền Trump.

Ngược lại, Tổng thống Trump liên tục công khai kêu gọi cắt giảm lãi suất mạnh mẽ hơn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự bất đồng này đã biến thành một cuộc chiến tranh thông tin và áp lực công khai. Việc mở cuộc điều tra về dự án 2,5 tỷ USD, một chủ đề mà Trump từng nhắc đến, được giới phân tích xem là đòn đánh chiến thuật mới nhất trong nỗ lực kiểm soát Fed.

Bối cảnh này càng trở nên nhạy cảm khi nhiệm kỳ của Chủ tịch Powell sẽ kết thúc vào tháng 5 năm 2026. Chính quyền Trump đã công khai ý định thay thế ông. Tuần trước sự việc, Trump tiết lộ với The New York Times rằng ông đã lựa chọn xong người kế nhiệm và sẽ sớm công bố. Hai ứng viên hàng đầu được đồn đoán là Kevin Hassett, cố vấn kinh tế Nhà Trắng, và Kevin Warsh, cựu thành viên Hội đồng Thống đốc Fed – cả hai đều được đánh giá là có quan điểm ủng hộ lãi suất thấp hơn, phù hợp với mong muốn của Trump.

Do đó, cuộc điều tra không chỉ nhằm vào Powell cá nhân, mà còn có thể là một công cụ để tạo đà và hợp pháp hóa cho việc thay đổi nhân sự cấp cao tại Fed, hướng tới một hội đồng thống đốc “dễ bảo” hơn trong tương lai.

Phản ứng tức thì của thị trường tài chính và giới chuyên gia

Thị trường tài chính ngay lập tức phản ứng với làn sóng bất ổn và lo ngại. Theo dữ liệu từ Bloomberg, đồng USD đã giảm mạnh nhất trong gần ba tuần, một dấu hiệu rõ ràng cho thấy nhà đầu tư quốc tế lo sợ về sự xói mòn độc lập của Fed – yếu tố nền tảng đảm bảo giá trị đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Trên các diễn đàn giao dịch, tâm lý hỗn loạn và chia rẽ thể hiện rõ rệt. Một bộ phận nhà giao dịch lo ngại sâu sắc, với những bình luận như: “Từ góc nhìn thị trường, điều này có nguy cơ bị diễn giải là can thiệp chính trị vào chính sách tiền tệ, thứ trực tiếp làm suy yếu niềm tin vào đồng USD.” Một số khác lại tìm kiếm cơ hội trong biến động, dự đoán giá vàng tăng mạnh như một kênh trú ẩn an toàn. Các chỉ số chứng khoán Mỹ cũng biến động bất thường, phản ánh nỗi lo về một tương lai chính sách tiền tệ bị chính trị hóa.

Giới chuyên gia và truyền thông tài chính lớn cũng nhanh chóng lên tiếng. Reuters nhận định hành động của Bộ Tư pháp là “bước leo thang đáng kể” trong nỗ lực của Trump nhằm kiểm soát Fed. The Wall Street Journal phân tích rằng dù cuộc điều tra nhắm vào lời khai về cải tạo, Powell đã thành công trong việc định hình lại câu chuyện thành vấn đề độc lập tiền tệ. Các nhà phân tích từ Capital Economics dự báo Fed có thể tạm dừng mọi động thái cắt giảm lãi suất tiếp theo trong ngắn hạn để chờ đợi tình hình chính trị sáng tỏ hơn.

Rủi ro hiện hữu đối với nền tảng kinh tế Mỹ

Vụ việc vượt xa khỏi một cuộc khủng hoảng chính trị nhất thời. Nó chạm vào trụ cột then chốt của nền kinh tế Mỹ: tính độc lập của ngân hàng trung ương. Trong nhiều thập kỷ, sự độc lập này cho phép Fed đưa ra những quyết định lãi suất khó khăn, đôi khi gây bất mãn chính trị, nhưng cần thiết để kiềm chế lạm phát và ổn định nền kinh tế dài hạn.

Nếu nguyên tắc này bị xói mòn, chính sách tiền tệ có nguy cơ trở thành công cụ phục vụ mục tiêu chính trị ngắn hạn. Điều này có thể dẫn đến việc duy trì lãi suất quá thấp, gây ra bong bóng tài sản và lạm phát phi mã, hoặc ngược lại, tăng lãi suất không cần thiết, kìm hãm tăng trưởng. Trong cả hai trường hợp, niềm tin của thị trường quốc tế vào đồng USD sẽ bị tổn hại nghiêm trọng.

Như một nhà quan sát đã cảnh báo: “Vốn không chảy đi đột ngột, nhưng nó sẽ định giá lại rủi ro theo thời gian... Nếu mô hình này tiếp tục, việc đa dạng hóa khỏi đồng USD sẽ có khả năng tăng tốc — không phải thông qua việc từ bỏ đột ngột, mà thông qua những thay đổi dần dần, từng bước trong dự trữ, thanh toán thương mại và phân bổ danh mục đầu tư.” Tình huống này đặt ra một câu hỏi hiện hữu về vị thế lâu dài của đồng bạc xanh với tư cách là trụ cột của hệ thống tài chính toàn cầu.