Nợ công Mỹ sắp chạm 39.000 tỷ USD, tiền mặt đang bốc hơi từng ngày

Khi những con số thâm hụt ngân sách được công bố hàng tháng, nhiều nhà phân tích đã quen với việc chúng ta đang đọc đi đọc lại một câu chuyện cũ. Nhưng có một sự khác biệt: câu chuyện cũ đó đang ngày càng trở nên đắt đỏ và rủi ro hơn. Báo cáo từ Bộ Tài chính Hoa Kỳ cho tháng 2/2026 vừa qua tiếp tục vẽ nên một bức tranh tài khóa ảm đạm, nơi mà chi tiêu của chính quyền vượt xa nguồn thu, bất chấp những tín hiệu tích cực nhất thời từ nguồn thu thuế quan.

Cụ thể, trong tháng 2, chính phủ Mỹ đã chi tiêu vượt thu nhập 307,5 tỷ USD. Con số này gần như tương đương với mức thâm hụt 307 tỷ USD của tháng 2/2025 theo thống kê từ Peter G. Peterson Foundation, dù đã có sự điều chỉnh nhẹ về mặt lịch thanh toán. Điều đáng nói là chỉ trong 5 tháng đầu của năm tài khóa 2026, bắt đầu từ tháng 10/2025, thâm hụt ngân sách liên bang đã vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD.

Để hình dung rõ hơn, mức thâm hụt kỷ lục dưới thời chính quyền tiền nhiệm từng là 1.410 tỷ USD vào năm 2009. Nay, con số đó đang bị bỏ lại phía sau chỉ trong vòng chưa đầy nửa năm tài khóa. Nợ công quốc gia cũng vì thế mà “phình to” không kiểm soát, cán mốc 38.900 tỷ USD, chỉ còn cách mốc 39.000 tỷ USD một bước ngắn.

Thuế quan tăng mạnh: Con dao hai lưỡi trong cuộc chiến cân đối ngân sách

Điểm sáng hiếm hoi trong bức tranh tài chính tháng 2 là nguồn thu từ thuế quan. Bộ Tài chính ghi nhận khoản thu 26,6 tỷ USD từ thuế hải quan trong tháng, một con số cao đáng kể nếu so với giai đoạn trước. Tính chung 5 tháng đầu năm tài khóa 2026, tổng thu từ thuế quan đạt 151 tỷ USD, tăng 294% so với cùng kỳ năm trước. Dữ liệu từ Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm (CRFB) cũng xác nhận xu hướng này khi cho rằng thuế quan đang đóng góp tích cực vào ngân sách, với mức thu dự kiến đạt 421 tỷ USD vào năm 2027.

Tuy nhiên, con dao hai lưỡi đã bắt đầu lộ diện. Bước sang tháng 2, dòng thuế quan đã giảm hơn 1 tỷ USD so với tháng 1 và giảm mạnh so với mức đỉnh 31,35 tỷ USD hồi tháng 10/2025. Nguyên nhân chính đến từ phán quyết lịch sử của Tòa án Tối cao hồi giữa tháng 2, khi tòa tuyên bố các mức thuế “có đi có lại” (reciprocal tariffs) mà chính quyền áp đặt dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 là vi hiến.

Ngay lập tức, chính quyền đã phải tìm cách thay thế bằng một đạo luật khác, Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974, để áp thuế 10% trong 150 ngày, nhưng sự bất ổn về mặt pháp lý vẫn còn đó.

Hệ lụy lớn hơn là nguy cơ phải hoàn trả lại khoảng 166-179 tỷ USD tiền thuế đã thu theo IEEPA, một khoản tiền đủ lớn để vượt qua tổng chi tiêu của Bộ Giao thông và Bộ Tư pháp cộng lại trong năm 2025. Nếu điều này xảy ra, thành quả về thu ngân sách từ thuế quan sẽ bị xóa sổ, thậm chí còn khiến ngân sách thêm phần trĩu nặng.

Chi tiêu và lãi vay trở thành gánh nặng số một

Trong khi dòng thu còn nhiều biến động, dòng chi vẫn cứ thế tăng đều đặn. Tổng chi tiêu của chính phủ trong tháng 2 lên tới 620,62 tỷ USD, nâng tổng chi 5 tháng đầu năm lên 3.100 tỷ USD, tăng 2% so với cùng kỳ năm 2025. Điều đáng chú ý là sự gia tăng này diễn ra bất chấp những tuyên bố về cắt giảm chi tiêu.

Thực tế, một số khoản mục như Bảo vệ Môi trường (EPA) hay Bộ Giáo dục đã bị cắt giảm, chi tiêu cho cứu trợ thiên tai cũng thấp hơn. Báo cáo từ Bipartisan Policy Center (BPC) cho thấy chi tiêu Bộ Nông nghiệp cũng giảm 18 tỷ USD. Tuy nhiên, sự gia tăng chi tiêu cho An sinh Xã hội, tăng 10 tỷ USD chỉ trong tháng 2, Medicare, Quốc phòng (tăng 6 tỷ USD) và đặc biệt là lãi vay nợ công đã lấn át mọi nỗ lực cắt giảm.

Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất: chi phí trả lãi cho khoản nợ gần 39.000 tỷ USD. Chỉ riêng trong tháng 2, Bộ Tài chính đã phải chi 93,48 tỷ USD để trả lãi. Con số lũy kế 5 tháng là 520 tỷ USD, vượt qua cả chi tiêu cho Quốc phòng (412 tỷ USD) và Medicare (478 tỷ USD), chỉ đứng sau An sinh Xã hội (678 tỷ USD).

Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) dự báo chi phí trả lãi ròng sẽ tiếp tục tăng vọt từ 970 tỷ USD năm 2025 lên 2.100 tỷ USD vào năm 2036, tương đương 4,6% GDP, một con số chưa từng có trong lịch sử.

Tình trạng này xảy ra bởi phần lớn số nợ hiện tại được phát hành khi lãi suất ở mức rất thấp trước chu kỳ tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang (Fed). Mỗi tháng, một lượng trái phiếu đáo hạn được thay thế bằng trái phiếu mới có lãi suất cao hơn nhiều. Nhu cầu mua trái phiếu Mỹ suy giảm càng khiến lợi suất trái phiếu tăng, đẩy chi phí trả lãi lên cao.

Theo Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, lãi suất trung bình phải trả có thể vượt tốc độ tăng trưởng kinh tế, dẫn đến nguy cơ “xoáy nợ” (debt spiral) nơi nợ chồng lên nợ mà không có lối thoát.

Về dài hạn, CBO cảnh báo nợ công do công chúng nắm giữ sẽ tăng từ 100% GDP hiện nay lên 120% vào năm 2036 và thậm chí 175% vào năm 2056, một kịch bản kém khả quan hơn nhiều so với giai đoạn hậu Thế chiến II.

“Bong bóng” tiền tệ và sự trỗi dậy của tài sản cứng

Trong bối cảnh con số nợ và thâm hụt khủng như vậy, chính sách tiền tệ cũng đang âm thầm tạo ra một cơn sóng ngầm khác. Theo Michael Oliver của Momentum Structural Analysis, cung tiền M2 đã tăng khoảng 45% kể từ năm 2020, từ 15.300 tỷ USD lên 22.400 tỷ USD vào đầu năm 2026. Điều này đồng nghĩa với việc gần một nửa số “tiền mặt” tồn tại hiện nay được “sinh sôi” từ các gói cứu trợ và in tiền chỉ trong vòng 6 năm.

Hệ quả là sức mua của đồng đô la đang bị bào mòn nghiêm trọng. Năm 2025, thâm hụt thương mại hàng hóa và dịch vụ của Mỹ vẫn ở mức 901,5 tỷ USD, gần như không thay đổi so với năm 2024, cho thấy sức cạnh tranh của nền kinh tế không được cải thiện dù thuế quan có tăng. Warren Buffett từng nhận xét trong thư gửi cổ đông năm 2011 rằng đồng đô la đã mất 86% giá trị kể từ năm 1965. Nhận định đó vẫn còn nguyên giá trị khi chúng ta chứng kiến lượng tiền khổng lồ được bơm ra thị trường.

Trong khi “tiền mặt” đang tan chảy như một tảng băng, vàng và bạc lại mang một câu chuyện hoàn toàn khác. Nguồn cung vàng và bạc từ khai thác mỏ chỉ tăng ở mức một con số mỗi năm, bị giới hạn bởi địa chất, vốn đầu tư và các quy định chính trị. Chúng không phải là khoản nợ phải trả của bất kỳ ai và không thể được tạo ra bằng một cú nhấp chuột.

Sự đối lập giữa một bên là cung tiền giấy tăng vọt và một bên là nguồn cung kim loại quý khan hiếm đang củng cố vai trò của vàng như một thước đo giá trị thực sự.

Chuyên gia từ Invesdaq nhận định rằng đợt tăng giá mạnh của vàng lên 5.000 USD/ounce chính là sự “trả giá” cho các đợt nới lỏng định lượng (QE) trị giá hàng nghìn tỷ USD từ các ngân hàng trung ương.

Đầu tiên, dòng tiền ồ ạt chảy vào chứng khoán đầu cơ. Khi bong bóng đó vỡ, nó tìm đến các tài sản an toàn hơn như cổ phiếu vốn hóa lớn, và cuối cùng là vàng. Mặc dù việc mua vàng ở mức giá hiện tại có thể tiềm ẩn rủi ro điều chỉnh, nhưng nếu nhìn vào bức tranh tổng thể về sự mất giá của tiền tệ và nợ công chồng chất, vàng vẫn được xem như một “lá chắn” bảo toàn vốn dài hạn.

Kết luận

Những con số từ báo cáo tháng 2 và dự báo của CBO không chỉ là thống kê khô khan. Chúng vẽ ra một lằn ranh đỏ cho nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nợ công tăng vọt làm hẹp đi “khoảng trống tài khóa” (fiscal space) để ứng phó với các cuộc khủng hoảng trong tương lai. Các quỹ tín thác lớn như Xa lộ (dự kiến cạn kiệt 2028), An sinh Xã hội (2032) và Medicare (2040) đang tiến gần đến bờ vực phá sản, đe dọa cắt giảm phúc lợi hàng loạt.

Câu hỏi đặt ra là liệu giới chính trị có thực sự hành động? Lịch sử cho thấy, việc cắt giảm chi tiêu thực tế khó hơn rất nhiều so với những lời hứa. Trong khi đó, Cục Dự trữ Liên bang dự báo lạm phát PCE sẽ chỉ giảm nhẹ xuống 2,7% trong năm 2026 trước khi về mục tiêu 2%, nhưng với khối lượng tiền khổng lồ đã được bơm ra, rủi ro lạm phát vẫn thường trực.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, bức tranh này mang đến một thông điệp rõ ràng: nắm giữ tiền mặt đơn thuần không còn là một nơi trú ẩn an toàn tuyệt đối. Những tài sản có khả năng lưu giữ giá trị lâu dài, đặc biệt là kim loại quý, đang dần khẳng định vai trò trong một thế giới mà tiền tệ liên tục bị “phá loãng” bởi thâm hụt và nợ nần chồng chất. Khi “lỗ đen” ngân sách ngày càng phình to, giá trị thực của đồng tiền giấy cũng đang bị hút dần vào vòng xoáy không đáy đó.