Làn sóng IPO kế tiếp từ các 'kỳ lân' có thể thay đổi mọi thứ?

Trong khi thị trường công khai đang loay hoay với bài toán tập trung quyền lực vào nhóm “Magnificent 7”, một câu hỏi lớn hơn đang lơ lửng: liệu đây đã phải là đỉnh điểm của sự tập trung, hay chỉ là bước khởi đầu cho một kỷ nguyên mới, nơi quyền lực thị trường sẽ còn thu hẹp hơn nữa?

Bối cảnh năm 2026 đang hé lộ một khả năng đáng suy ngẫm: chính làn sóng các “kỳ lân” và “thập kỳ lân” tư nhân trị giá hàng trăm, thậm chí nghìn tỷ USD - những công ty đã trưởng thành trong bí mật - có thể là nhân tố định hình lại hoàn toàn thị trường, đẩy mức độ tập trung lên một tầm cao chưa từng thấy.

Sự thống trị hiện tại và dấu hiệu rạn nứt

Thực trạng thị trường đầu năm 2026 vẽ nên một bức tranh quyền lực rõ nét: nhóm Mag 7, bao gồm Apple, Microsoft, Nvidia, Amazon, Meta, Alphabet và Tesla, vẫn là trụ cột không thể chối cãi của S&P 500. Sự thống trị này không chỉ ở vốn hóa thị trường chiếm khoảng một phần ba chỉ số, mà còn ở việc tạo ra giá trị cốt lõi.

Một phân tích từ Russell Investments chỉ ra rằng gần 70% lợi nhuận kinh tế trong S&P 500 đến từ mười công ty hàng đầu, phần lớn trong số đó thuộc nhóm Mag 7. Trong năm 2025, khoảng 42% tổng lợi nhuận của S&P 500 đã được tạo ra bởi bảy công ty này.

Tuy nhiên, những dấu hiệu đầu năm 2026 cho thấy sự đồng nhất trong nhóm đang phân hóa. Trong khi Alphabet và Amazon khởi đầu với mức tăng tích cực, các thành viên như Meta, Apple và Microsoft lại bắt đầu năm với mức tăng trưởng âm.

Điều này phản ánh một thực tế: tăng trưởng lợi nhuận kỳ vọng của Mag 7 đang chậm lại, dự kiến chỉ ở mức 18% - mức thấp nhất kể từ năm 2022, trong khi chỉ số S&P 500 tổng thể gần như đi ngang. Sự phân hóa này đặt ra thách thức lớn cho các nhà quản lý quỹ trong việc cân bằng giữa nắm giữ các cổ phiếu trụ cột và quản lý rủi ro tập trung.

Sự trỗi dậy đáng kinh ngạc của thị trường tư nhân

Trong khi thị trường công khai vật lộn với sự tập trung hiện có, một “vũ trụ song song” đang phát triển với tốc độ chóng mặt phía sau hậu trường. Góc nhìn từ Morgan Samet của Lingotto Innovation tại Italian Tech Week đã chỉ ra rằng thị trường chứng khoán vài năm tới sẽ mang một diện mạo hoàn toàn khác, được định hình bởi làn sóng các công ty tư nhân khổng lồ.

Số liệu minh chứng cho sự chuyển mình này rất đáng chú ý. Năm 2019, toàn cầu chỉ có khoảng 500 kỳ lân, tức các công ty tư nhân định giá trên 1 tỷ USD. Đến đầu năm 2026, con số này đã tăng hơn ba lần, vượt mốc 1.500 công ty theo dữ liệu từ Crunchbase và PitchBook.

Sự gia tăng không chỉ về số lượng mà còn về chất lượng và tỷ trọng giá trị. Lingotto ước tính tỷ lệ các “thập kỳ lân” (decacorn), tức các công ty định giá trên 10 tỷ USD, trong tổng số kỳ lân đã tăng từ 11% lên 37% chỉ trong sáu năm.

Quan trọng hơn, xét về giá trị, các công ty tư nhân hiện chiếm tới 27% tổng vũ trụ các công ty lớn (trên 1 tỷ USD), so với mức khiêm tốn chỉ 10% trước đại dịch Covid-19.

Động lực chính của sự bùng nổ này đến từ lĩnh vực Trí tuệ Nhân tạo (AI). Kể từ khi ChatGPT ra mắt công chúng cuối năm 2022, làn sóng đầu tư vào AI đã trở nên cuồng nhiệt. Gần 50% số vốn huy động được bởi các quỹ mạo hiểm hiện đang đổ vào các startup AI, khiến số lượng các công ty “mega private” (trên 10 tỷ USD) tăng chóng mặt.

Tính đến đầu năm 2026, Crunchbase ghi nhận hơn 80 decacorn trên toàn cầu, với Mỹ dẫn đầu. Trong đó, hai gã khổng lồ nổi bật là OpenAI, với định giá khoảng 500 tỷ USD và đang trong các cuộc đàm phán vòng gọi vốn mới có thể đẩy giá trị lên 750-830 tỷ USD, và SpaceX, với định giá 800 tỷ USD cùng những tin đồn mạnh mẽ về một đợt IPO trong năm 2026 có thể định giá công ty lên tới 1,5 nghìn tỷ USD.

Kịch bản tương lai: Khi hai vũ trụ hợp nhất

Điều gì sẽ xảy ra nếu hai “vũ trụ” này hợp nhất? Một phân tích mô phỏng của Lingotto đã vẽ nên viễn cảnh đáng suy ngẫm.

Nếu 51 công ty tư nhân hàng đầu nước Mỹ (chủ yếu là công nghệ) được thêm vào danh sách khoảng 1.800 công ty niêm yết công khai có vốn hóa trên 1 tỷ USD, với tổng giá trị 79 nghìn tỷ USD, thì tỷ trọng của ngành công nghệ (được định nghĩa rộng) trong thị trường Mỹ sẽ ngay lập tức tăng từ 37% lên 41%.

Xu hướng này không dừng lại ở đó. Với một loạt giả định về tốc độ tăng trưởng, khoảng 20% mỗi năm cho công nghệ liên quan AI, 10% cho công nghệ thông thường, và thấp hơn cho các ngành truyền thống, các dự báo cho thấy tỷ trọng công nghệ có thể chiếm 51% thị trường sau 5 năm và đạt 61% sau 10 năm.

Sự tập trung vào các công ty lớn nhất cũng tăng theo, từ 30% lên 35% và sau đó là 41% trong cùng kỳ. Trong viễn cảnh mười năm tới, danh sách 20 công ty hàng đầu có thể chỉ còn sót lại ba cái tên không thuộc lĩnh vực công nghệ là Berkshire Hathaway, Eli Lilly và Walmart, trong khi ExxonMobil có thể rơi khỏi vị trí này.

Áp lực lên sàn và những cảnh báo về “bong bóng”

Lý do thúc đẩy các công ty tư nhân khổng lồ này phải ra công chúng ngày càng rõ ràng và cấp thiết.

Thứ nhất, quy mô vốn khổng lồ để duy trì đà tăng trưởng và cạnh tranh có thể vượt quá khả năng cung cấp của thị trường tư nhân.

Thứ hai, số lượng nhân viên tăng nhanh đi kèm với các gói quyền chọn cổ phiếu giá trị lớn tạo ra nhu cầu thanh khoản thực sự - một nhu cầu mà thị trường công khai với tính minh bạch và chi phí giao dịch thấp hơn có thể đáp ứng tốt hơn.

Thứ ba, nhiều nhà sáng lập nhận thấy lợi ích từ danh tiếng và sự chú ý của một đợt IPO, hoặc muốn có một đồng “tiền tệ” cổ phiếu mạnh để thực hiện các thương vụ mua lại chiến lược.

Cuối cùng, các quỹ đầu tư mạo hiểm và tư nhân có trách nhiệm ủy thác phải tối đa hóa lợi nhuận cho nhà đầu tư, và một đợt IPO công khai thường là phương án bảo vệ tốt nhất trước những cáo buộc bán rẻ tài sản.

Tuy nhiên, đằng sau những triển vọng tăng trưởng là những dấu hỏi lớn về định giá và tính bền vững. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng “bong bóng” thực sự đang hình thành ở thị trường tư nhân.

David Kostin của Goldman Sachs nhận định định giá AI trong khu vực tư nhân đang ở mức không bền vững. Jeremy Grantham của GMO thẳng thắn gọi đó là mức định giá “phi lý”, đặc biệt khi dòng vốn đầu tư mạo hiểm đổ vào AI đạt 83,6 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm 2025.

Các con số thực tế đôi khi khác xa với định giá. OpenAI, dù được định giá 500 tỷ USD, được báo cáo có doanh thu dự kiến khoảng 20 tỷ USD vào năm 2025 và chịu khoản lỗ sau thuế lớn.

Tương tự, SpaceX với định giá 800 tỷ USD được cho là có doanh thu khoảng 15 tỷ USD vào năm 2025, một con số khiêm tốn so với mức định giá khổng lồ, đặc biệt đối với một doanh nghiệp cần vốn lớn như sản xuất tên lửa và vệ tinh.

Tác động đến nhà đầu tư và thị trường tài chính

Tình hình này đặt ra cả thách thức lẫn cơ hội lớn cho nhà đầu tư. Sự tập trung cao hơn không chỉ làm khó các quỹ chủ động (active fund) trong việc tạo ra lợi nhuận vượt trội mà còn làm tăng rủi ro hệ thống nếu “bong bóng” trong thị trường tư nhân vỡ và kéo theo sự sụt giảm của thị trường công khai.

Mặt khác, sự chú ý thái quá vào công nghệ và AI có thể tạo ra cơ hội ở các lĩnh vực bị bỏ quên. Các ngành như năng lượng, hàng hóa cơ bản, hay các doanh nghiệp trong “nền kinh tế cũ” có tốc độ tăng trưởng ổn định 5% mỗi năm có thể trở thành điểm đến an toàn khi nhà đầu tư tìm kiếm sự đa dạng hóa.

Đồng thời, các chuyên gia từ Fidelity và Citi dự báo năm 2026 sẽ có biến động cao hơn, nhưng “siêu chu kỳ” AI vẫn sẽ tiếp diễn nếu các công ty hàng đầu chứng minh được giá trị thực và khả năng sinh lời.

Nhiều nguồn tin, từ The New York Times đến Crunchbase, dự báo năm 2026 có thể trở thành năm của “mega IPO”, với việc SpaceX, OpenAI, Anthropic và hàng loạt công ty AI khác cùng đổ bộ thị trường chứng khoán, mang theo hàng nghìn tỷ USD giá trị mới. Điều này sẽ buộc các nhà đầu tư, cả cá nhân lẫn tổ chức, phải điều chỉnh lại chiến lược phân bổ tài sản và nguồn lực phân tích một cách căn bản.

Kết luận

Hành trình phía trước của thị trường tài chính toàn cầu đang đứng trước một ngã rẽ mang tính lịch sử. Sự kiện một loạt “kỳ lân” và “thập kỳ lân” từ thị trường tư nhân bước vào sàn chứng khoán không đơn thuần là việc bổ sung thêm nhiều mã cổ phiếu mới.

Nó có nguy cơ củng cố và gia tăng sự tập trung quyền lực vào nhóm công nghệ, biến thị trường vốn trở thành sân chơi của một số ít gã khổng lồ, từ đó kéo dài và mở rộng kỷ nguyên của Mag 7.